Philippines cân nhắc tăng thuế nhập khẩu gạo từ Việt Nam

Theo Manila Bulletin, Bộ Nông nghiệp Philippines (DA) đang xem xét áp dụng mức thuế cao hơn ít nhất 13 điểm phần trăm đối với một số mặt hàng gạo nhập khẩu từ bốn quốc gia cung cấp chính, gồm Việt Nam, Thái Lan, Pakistan và Myanmar, nhằm giảm thiểu tác động của lượng gạo nhập khẩu gia tăng đối với ngành sản xuất lúa gạo trong nước.

Sau khi xác định có mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và những thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành lúa gạo nội địa, Văn phòng Biện pháp Khắc phục Thương mại (PRS-TRO) thuộc Bộ Nông nghiệp đã khuyến nghị áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời đối với gạo nhập khẩu thông qua việc tăng thuế.

Theo báo cáo điều tra sơ bộ, biện pháp này sẽ được thực hiện dưới hình thức tiền bảo lãnh và chỉ áp dụng đối với gạo mang mã HS 1006.30, bao gồm gạo xay xát một phần hoặc xay xát toàn phần.

Kết quả điều tra cho thấy lượng gạo thuộc mã HS 1006.30 đạt 16,82 triệu tấn, chiếm khoảng 82% tổng lượng gạo nhập khẩu 20,54 triệu tấn trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 8/2025.

Trong khi đó, các nhóm sản phẩm khác gồm gạo chưa xay xát (HS 1006.10), gạo lứt (HS 1006.20) và gạo tấm (HS 1006.40) chỉ chiếm lần lượt khoảng 1%, gần như 0% và 17% tổng lượng nhập khẩu trong cùng kỳ.

"Bằng chứng cho thấy sự gia tăng nhập khẩu gây ra thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại nghiêm trọng đối với ngành sản xuất trong nước chủ yếu xuất phát từ nhóm gạo mang mã HS 1006.30", báo cáo nêu rõ.

PRS-TRO cho biết việc tăng thuế sẽ chỉ giới hạn đối với các nguồn cung chính của nhóm gạo này, gồm Việt Nam, Thái Lan, Myanmar và Pakistan.

Theo cơ quan điều tra, Việt Nam chiếm khoảng 82% tổng lượng gạo nhập khẩu trong giai đoạn điều tra, tiếp theo là Thái Lan với 8%, Myanmar 5% và Pakistan 4%.

"Việc nhập khẩu tập trung vào một số ít quốc gia xuất khẩu lớn cho thấy sự gia tăng nhập khẩu không phải là hiện tượng lan tỏa mà chủ yếu được thúc đẩy bởi các nguồn cung cụ thể", báo cáo nhận định.

Nhập khẩu gia tăng, thị phần gạo nội địa thu hẹp

Theo PRS-TRO, nhu cầu tiêu thụ gạo của Philippines tăng từ 9,61 triệu tấn năm 2020 lên 11,87 triệu tấn năm 2024. Trong cùng giai đoạn, thị phần gạo nhập khẩu tăng từ 22% lên 37%, trong khi thị phần của gạo sản xuất trong nước giảm từ 78% xuống còn 63%.

Mặc dù thị phần của ngành sản xuất nội địa đã phục hồi lên khoảng 69% trong tám tháng đầu năm 2025, lượng gạo nhập khẩu vẫn duy trì ở mức được đánh giá là "cao kỷ lục".

PRS-TRO cho rằng diễn biến trái chiều giữa thị phần nhập khẩu và thị phần nội địa phản ánh việc gạo nhập khẩu ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong nhu cầu tiêu dùng, khiến các nhà sản xuất trong nước mất dần vị thế trên thị trường.

Cuộc điều tra cũng cho thấy trong giai đoạn từ năm 2020 đến tháng 8/2025, gạo nhập khẩu liên tục được bán với giá thấp hơn gạo sản xuất trong nước, khiến biên lợi nhuận của các nhà sản xuất nội địa thấp hơn từ 14% đến 35%.

Do có lợi thế về giá, gạo nhập khẩu thu hút nhu cầu tiêu dùng lớn hơn, tạo áp lực cạnh tranh đối với ngành sản xuất trong nước. Để duy trì sức cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp không tăng giá bán dù chi phí sản xuất gia tăng.

Theo PRS-TRO, tình trạng này tác động đến toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo, đặc biệt là các nhà máy xay xát và thương lái, khi họ buộc phải điều chỉnh giá thu mua từ nông dân.

"Giá gạo nhập khẩu thấp cuối cùng sẽ được phản ánh ở cấp độ trang trại, làm giảm giá bán của nông dân và thu hẹp biên lợi nhuận của họ", báo cáo cho biết.

Đề xuất tăng thuế thêm ít nhất 13 điểm phần trăm

Trong quá trình xác định mức thuế tự vệ, PRS-TRO cho biết mức thuế đề xuất được xây dựng dựa trên biên độ thiệt hại trung bình giữa giá gạo nhập khẩu và giá gạo nội địa tương đương, ở mức khoảng 13%.

"Mức trung bình này có thể được sử dụng như một chuẩn mực thận trọng, phản ánh mức điều chỉnh thuế quan tối thiểu cần thiết để bù đắp bất lợi về giá đã được ghi nhận", báo cáo nêu.

Điều này đồng nghĩa Philippines đang xem xét nâng mức thuế nhập khẩu gạo hiện hành từ 15% lên thêm ít nhất 13 điểm phần trăm. Theo PRS-TRO, nếu kết quả điều tra chính thức cho thấy cần thiết, Ủy ban Thuế quan (TC) sẽ quyết định mức thuế tự vệ cụ thể.