Người trẻ Đông Nam Á đang “quay lưng” với hôn nhân?

Chương trình Insight của kênh Channel NewsAsia vừa thực hiện loạt phỏng vấn tại Thái Lan và Việt Nam, hé lộ một xu hướng đáng chú ý: ngày càng nhiều người trẻ không còn xem hôn nhân là đích đến. Kết hôn, từng là cột mốc tất yếu của mỗi đời người, giờ đây trở thành một “lựa chọn cần cân nhắc kỹ lưỡng.”

Tại Bangkok, một nửa dân số vẫn độc thân. Ở Việt Nam, độ tuổi kết hôn trung bình liên tục tăng, đặc biệt tại TP. HCM đã vượt mốc 30. Những con số này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong tư duy của thế hệ trẻ.

Pacharaporn Saengpradub, 26 tuổi, làm trong lĩnh vực marketing, thẳng thắn: nếu kết hôn không phải vì tình yêu sâu đậm hay áp lực gia đình, mà đơn giản chỉ là muốn “trải nghiệm cảm giác mặc váy cưới” sẽ hoàn toàn không đủ để thuyết phục cô bước vào “trò chơi mạo hiểm” này.

“Một khi kết hôn, bạn mất đi sự độc lập, ít nhất là một phần, nhất là khi có con. Nếu không gặp đúng người, tôi sẽ không bao giờ kết hôn,” cô chia sẻ.

Quan điểm của Pacharaporn không phải cá biệt. Tại Thái Lan, khoảng 30% người trong độ tuổi 25-34 vẫn độc thân. Xu hướng này cũng lan rộng khắp châu Á, từ Trung Quốc đến Nhật Bản, Hàn Quốc... Trong bối cảnh này, một câu hỏi được đặt ra: người trẻ đang ích kỷ, hay chỉ đang thích nghi với một thế giới nhiều biến động?

Hôn nhân không còn là “bắt buộc”

Trong quá khứ, hôn nhân và con cái gần như là con đường duy nhất. Một cuộc đời “chuẩn mực” thường đi theo trình tự: học tập, kết hôn và sinh con. Nhưng kịch bản ấy đang dần mất đi sức ảnh hưởng đối với Gen Z.

Theo Bunyarit Sukrat, Giám đốc Cục Sức khỏe Sinh sản Thái Lan, thế hệ trẻ ngày nay tiếp cận hôn nhân với tâm thế độc lập hơn. Họ có nhiều cơ hội học tập, nghề nghiệp và cũng cởi mở hơn với các mô hình sống khác nhau.

Khảo sát của công ty nghiên cứu Milieu cho thấy, người Đông Nam Á vẫn coi trọng hôn nhân và con cái, nhưng không còn xem đó là điều kiện bắt buộc để có một cuộc sống trọn vẹn, đặc biệt là với Gen Z.

Nhà tâm lý học Pongrapee Buranasompob nhận định, Gen Z trưởng thành trong bối cảnh bất ổn: khủng hoảng kinh tế, đại dịch, biến đổi khí hậu và xung đột vũ trang. Điều này khiến họ thận trọng hơn và có xu hướng tự vạch ra con đường riêng. Họ cũng sống trong môi trường số, nơi những thông tin bất lợi dày đặc, khiến nhiều người rơi vào trạng thái “trì hoãn quyết định” hôn nhân.

Với Pacharaporn, ưu tiên hàng đầu là tài chính. Cô đặt mục tiêu xây dựng sự nghiệp, mở kinh doanh và đạt ổn định trước khi nghĩ đến hôn nhân, nếu có. “Hạnh phúc của tôi quan trọng hơn. Chỉ cần tài chính ổn định, tôi đã thấy đủ,” cô nói.

Chi phí cho gia đình: Rào cản lớn nhất

Không chỉ là lựa chọn cá nhân, việc trì hoãn hôn nhân còn xuất phát từ áp lực tài chính. Khảo sát của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho thấy, dù hơn 60% người được hỏi muốn có ít nhất hai con, nhiều người vẫn chùn bước vì áp lực kinh tế và xã hội.

Tại Bangkok, Tanasarn Ratchadanon, 44 tuổi, đã có bạn gái hơn 10 năm nhưng vẫn chưa kết hôn. “Chúng tôi không thấy cần thiết. “Tài chính là yếu tố chính. Kết hôn đồng nghĩa với nhiều chi phí hơn,” anh chia sẻ.

Cả hai sống riêng để chăm sóc cha mẹ - một nghĩa vụ văn hóa quan trọng ở các quốc gia Đông Nam Á. Với họ, việc duy trì hai gia đình riêng biệt lại hợp lý hơn. “Nếu kết hôn, chúng tôi phải xây dựng một gia đình mới và chi phí sẽ tăng lên gấp bội,” Tanasarn cho biết. Trong mắt anh, hôn nhân chỉ mang tính biểu tượng, một cách để hợp thức hóa mối quan hệ trước xã hội.

“Cam kết” trở thành điều “xa xỉ”

Không chỉ tài chính, tâm lý sẵn sàng cam kết của mỗi bên cũng là rào cản cho một cuộc hôn nhân tốt đẹp.

Nguyễn Xuân Đạt, 32 tuổi, người mẫu Việt Nam, hiện đang trải qua một mối quan hệ “situationship” – tình huống chưa rõ ràng và không ràng buộc. Anh và đối phương gắn bó nhưng không xác định danh phận. Công việc khiến họ không thể ở gần nhau thường xuyên. Đạt vẫn xem mình là người độc thân.

Xu hướng “situationship” ngày càng phổ biến, đặc biệt trong giới trẻ. Nó mang lại sự kết nối mà không cần cam kết dài hạn. Theo Pongrapee, điều này phản ánh tâm lý sống cho hiện tại của người trẻ: ưu tiên trải nghiệm, khám phá bản thân hơn là lập gia đình. Dữ liệu từ Tinder cho thấy, số người dùng khai báo tình trạng “situationship” trong hồ sơ của họ tăng gần 50% chỉ trong một năm qua.

Với Đạt, cuộc sống độc thân mang lại sự tự do để tập trung vào sự nghiệp. “Những người như tôi cần kéo dài tuổi trẻ để thành công”, anh nói.

Tìm “người phù hợp” ngày càng khó

Trong khi một số người né tránh hôn nhân, những người khác lại gặp khó khăn khi tìm đối tác phù hợp.

Nhà thiết kế thời trang Cúc Chi, 39 tuổi, vẫn mong muốn một mối quan hệ nghiêm túc. Nhưng cô nhận thấy nhiều người đàn ông không muốn ổn định.

Các ứng dụng hẹn hò, theo một số chuyên gia, khiến việc lựa chọn trở nên khó khăn hơn. “Nó giống như đi siêu thị với hàng nghìn lựa chọn, bạn càng khó quyết định,” một chuyên gia nhận xét. Hiện tượng “quá tải lựa chọn” khiến nhiều người không hài lòng, dễ nghi ngờ bản thân và nhanh chóng từ bỏ.

Cúc Chi thừa nhận mình có tiêu chuẩn cao: ngoại hình, học vấn, sự đồng điệu. Nhưng cô không muốn hạ thấp kỳ vọng. “Bạn có thể điều chỉnh tiêu chuẩn sau, nhưng không thể bắt đầu từ quá thấp,” cô nói.

Trong khi đó, khoảng cách kỳ vọng giữa nam và nữ ngày càng lớn. Phụ nữ có học vấn và thu nhập cao thường tìm kiếm đối tác tương xứng, trong khi một số nam giới lại e ngại điều này. Hệ quả là sự “lệch pha” trong lựa chọn bạn đời.

Hôn nhân không biến mất, nhưng rõ ràng đang thay đổi vai trò trong cuộc sống hiện đại. Với nhiều người trẻ, đó không còn là đích đến bắt buộc, mà chỉ là một lựa chọn. Khi ngày càng nhiều người định nghĩa lại hạnh phúc theo cách riêng, câu hỏi chung là: liệu xã hội sẽ thay đổi để thích nghi, hay chính những lựa chọn cá nhân này sẽ âm thầm viết lại khái niệm về gia đình trong tương lai?