Thách thức “hồi sinh” các nguồn năng lượng truyền thống

Trong nỗ lực bù đắp thiếu hụt và bảo đảm an ninh năng lượng cho tương lai, nhiều quốc gia đã chọn tăng cường sử dụng các giải pháp từng từ bỏ. Châu Á là tâm điểm của xu hướng này. Ấn Độ trong nỗ lực chuẩn bị cho đợt cao điểm nắng nóng mùa hè đã chọn tăng tốc sản xuất điện than, kết hợp đưa các dự án điện gió lên lưới điện và thúc đẩy hoàn thành các dự án lưu trữ năng lượng pin. New Delhi yêu cầu Nhà máy Điện than Mundra hoạt động hết công suất từ ngày 1-4 đến ngày 30-6-2026 và có thể mở rộng cho các nhà máy Điện than khác, tùy nhu cầu. Tại Đông Nam Á, Reuters cho biết, Philippines và một số nước đang nâng trở lại tỷ lệ điện than và giảm tỷ trọng sản xuất điện từ khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG).

Điện hạt nhân cũng được nhiều quốc gia quan tâm. Nhật Bản tiếp tục quá trình khởi động các lò phản ứng sau sự cố Nhà máy Điện hạt nhân Fukushima, với mục tiêu đưa hạt nhân chiếm khoảng 20% sản lượng điện vào thập kỷ tới. Đến đầu năm 2026, nước này đã khởi động lại 14 trong số 33 lò phản ứng hạt nhân còn hoạt động được sau thảm họa Fukushima năm 2011. Đầu tuần này, Tập đoàn Năng lượng JERA của Nhật Bản cũng khẳng định sẽ duy trì sản xuất điện than ở mức cao để bảo đảm an ninh năng lượng.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc, theo chỉ thị của Tổng thống Lee Jae Myung, các bộ, ngành đã thúc đẩy kế hoạch khởi động lại 5 lò phản ứng hạt nhân vào tháng 5-2026. Seoul cũng nới lỏng quy định, cho phép các nhà máy nhiệt điện hoạt động vượt trần 80% công suất, kết hợp mở rộng năng lượng tái tạo trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào LNG. Việc điều chỉnh cơ cấu năng lượng này, Hàn Quốc hy vọng tiết kiệm tới 14.000 tấn LNG mỗi ngày (tương đương khoảng 20% mức tiêu thụ trung bình hằng ngày cho phát điện của Hàn Quốc). Xứ Kim chi cũng đang theo đuổi mục tiêu nâng tỷ trọng điện hạt nhân lên trên 30% để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Tại châu Âu, ngay cả các quốc gia cam kết mạnh mẽ với năng lượng sạch cũng buộc phải linh hoạt điều chỉnh trong ngắn hạn để tránh thiếu điện. Đức - nền kinh tế lớn nhất khu vực đã tái khởi động một số nhà máy nhiệt điện than trong bối cảnh mới, trong khi Ba Lan duy trì hơn 60% sản lượng điện từ than... Theo các nhà phân tích tại Kpler, lượng than châu Âu nhập khẩu năm nay có thể tăng tới 36%, đạt 30 triệu tấn.

Nguyên nhân của xu hướng “hồi sinh” năng lượng cũ do yêu cầu cấp bách về an ninh năng lượng. Trong khi năng lượng tái tạo phụ thuộc vào thời tiết và LNG chịu rủi ro địa chính trị, than và điện hạt nhân mang lại sự chắc chắn về công suất nền. Theo Trung tâm Năng lượng ASEAN, điện từ than vẫn vượt trội về độ tin cậy, chi phí rẻ và khả năng bảo đảm nguồn cung trong khu vực.

Tuy nhiên, xu hướng này tiềm ẩn nhiều rủi ro, mà trước hết là môi trường. Quay lại với than đồng nghĩa với việc các mục tiêu giảm phát thải sẽ xa vời. Mặt khác, khi các quốc gia đầu tư thêm vào nhà máy điện than hoặc kéo dài tuổi thọ các nhà máy hiện có, sẽ dẫn tới nguy cơ bị “mắc kẹt” với hạ tầng cũ. Điều này không chỉ làm chậm quá trình chuyển đổi năng lượng mà còn tạo áp lực tài chính khi thế giới chuyển sang các nguồn năng lượng sạch hơn.

Việc phụ thuộc vào năng lượng cũ có thể khiến các nền kinh tế mất cơ hội dẫn đầu trong các ngành công nghiệp năng lượng mới như hydrogen, pin lưu trữ hay điện gió ngoài khơi. Đối với điện hạt nhân, dù có ưu điểm về phát thải thấp và tính ổn định, nhưng chi phí đầu tư lớn, thời gian xây dựng dài và rủi ro an toàn đối với những lò phản ứng thế hệ cũ, lò bị kéo dài thời gian khai thác vẫn là những thách thức. Mất cân đối trong chiến lược năng lượng cũng gây lo ngại khi theo đuổi cả hai mục tiêu (vừa phát triển năng lượng tái tạo, vừa duy trì, thậm chí mở rộng năng lượng truyền thống) tạo ra hệ thống năng lượng thiếu nhất quán và khó tối ưu hóa về chi phí, hiệu quả vận hành.

Không thể phủ nhận việc quay lại với các nguồn năng lượng truyền thống là lựa chọn mang tính thực dụng trong ngắn hạn, bởi bảo đảm điện cho sản xuất và đời sống vẫn là ưu tiên hàng đầu. Giới chuyên gia cho rằng, chìa khóa nằm ở cân bằng giữa an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh. Các quốc gia cần tận dụng năng lượng truyền thống như một “cầu nối”, đồng thời đẩy nhanh đầu tư vào công nghệ sạch, hạ tầng lưới điện và lưu trữ năng lượng dựa trên một lộ trình rõ ràng, tránh xu hướng quay lại với các nguồn năng lượng cũ có thể làm chậm đáng kể nỗ lực chống biến đổi khí hậu.