Phát huy vai trò công tác tuyên giáo, dân vận trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Nhận thức mới về vai trò công tác tuyên giáo, dân vận trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong bối cảnh mới đang đặt ra những yêu cầu toàn diện, sâu sắc đối với phương thức lãnh đạo của Đảng và năng lực vận hành của hệ thống chính trị.

Theo quy định, đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện được tổ chức thành hai cấp, gồm cấp tỉnh (tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương) và cấp xã (xã, phường, đặc khu trực thuộc cấp tỉnh)^[1]; đồng thời tổ chức chính quyền địa phương phải được xây dựng theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương chuyên nghiệp, hiện đại gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và bảo đảm trách nhiệm giải trình đi đôi với kiểm soát quyền lực^[2].

Trong khuôn khổ đó, mô hình chính quyền hai cấp có đặc trưng nổi bật là phân định rõ thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp cơ sở, chuyển trọng tâm từ “quản lý hành chính” sang “quản trị công hiện đại” với mục tiêu cao nhất là phục vụ Nhân dân. Điều đó đòi hỏi sự linh hoạt, minh bạch và liên kết chặt chẽ trong chỉ đạo, điều hành; yêu cầu thông tin phải nhất quán, đồng bộ, không bị đứt đoạn ở các tầng nấc; đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng dân chủ cơ sở theo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (2022). Mỗi quyết sách ban hành đều phải đi kèm sự giải thích rõ ràng, sự đồng thuận rộng rãi và cơ chế giám sát hiệu quả của Nhân dân.

Trong bối cảnh đó, công tác tuyên giáo đóng vai trò nền tảng trong việc định hướng tư tưởng và thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống. Sự thay đổi mô hình tổ chức không chỉ là thay đổi cấu trúc hành chính, mà còn là sự chuyển biến về tư duy, về cách thức thực thi quyền lực và phương thức phục vụ. Tuyên giáo giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân hiểu rõ mục tiêu, yêu cầu, lợi ích và ý nghĩa của mô hình mới, từ đó giảm thiểu sự lúng túng, tâm lý e ngại hay sức ỳ trong tổ chức thực hiện. Khi địa phương tiến hành sáp nhập đơn vị hành chính hoặc điều chỉnh địa giới, công tác tuyên giáo càng cần phát huy vai trò định hướng để bảo đảm sự thống nhất chính trị - tư tưởng, củng cố niềm tin, giữ vững ổn định xã hội.

Bên cạnh đó, chức năng quan trọng của tuyên giáo còn nằm ở việc cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, góp phần giảm hiện tượng “độ trễ chính sách”, bảo đảm mọi chủ trương, quy định mới được truyền đạt nhanh chóng đến cơ sở. Tính kịp thời và minh bạch của thông tin có ý nghĩa đặc biệt trong mô hình hai cấp, nơi mà việc phối hợp giữa các tầng nấc cần diễn ra chặt chẽ để duy trì sự thống nhất trong điều hành. Đồng thời, tuyên giáo cần tăng cường công tác dự báo dư luận xã hội, nắm bắt tâm trạng, ý kiến của Nhân dân, kịp thời phát hiện những vấn đề nóng, phát sinh từ thực tiễn; từ đó giúp cấp ủy và chính quyền hai cấp có giải pháp xử lý chủ động, thấu đáo, bảo đảm sự ổn định xã hội và niềm tin của Nhân dân.

Cùng với tuyên giáo, công tác dân vận giữ vai trò then chốt trong việc kết nối Đảng - chính quyền - Nhân dân, bảo đảm cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành một cách hiệu quả. Nhiệm vụ trọng tâm của dân vận là phát huy phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”^[3], tạo điều kiện để Nhân dân tham gia sâu rộng vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách. Khi các thiết chế dân chủ được vận hành thực chất, Nhân dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trở thành chủ thể đồng hành, đóng góp trí tuệ, kinh nghiệm và phản biện trong từng quyết sách của địa phương.

Trong mô hình hai cấp, dân vận chính quyền đòi hỏi chính quyền phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy, từ “quản lý” sang “phục vụ”; từ “mệnh lệnh - hành chính” sang “đối thoại - hỗ trợ”; từ “xử lý thụ động” sang “chủ động dự báo và giải quyết từ sớm, từ cơ sở”. Sự hài lòng của người dân trở thành chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền.

Như vậy, nhận thức mới về vai trò của tuyên giáo và dân vận trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ khẳng định tầm quan trọng của hai lĩnh vực này trong việc hình thành nền tảng tư tưởng, sự thống nhất và đồng thuận xã hội, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, bám sát thực tiễn và lấy Nhân dân làm trung tâm. Đây chính là điều kiện tiên quyết để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thông suốt, hiệu quả, góp phần xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hiện đại, vững mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Thực tiễn triển khai công tác tuyên giáo, dân vận trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Thực tiễn triển khai mô hình chính quyền hai cấp tại các tỉnh, thành phố khu vực miền Nam thời gian qua cho thấy nhiều nỗ lực đổi mới mạnh mẽ của công tác tuyên giáo và dân vận, góp phần tạo nền tảng tư tưởng vững chắc, củng cố đồng thuận xã hội và tăng cường hiệu quả quản trị của bộ máy nhà nước. Trên cơ sở tổng hợp báo cáo của các địa phương và kết quả triển khai thực tế, có thể thấy bức tranh chung gồm nhiều chuyển biến tích cực song cũng tồn tại những hạn chế cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

Một là, về công tác tuyên giáo, điểm nổi bật là các địa phương đã chủ động đổi mới phương thức tuyên truyền, chuyển mạnh từ hình thức truyền đạt một chiều sang đối thoại, tương tác và ứng dụng công nghệ số.

Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ và một số địa phương khác đã xây dựng các nền tảng tuyên truyền đa phương tiện, tổ chức các diễn đàn trực tuyến, ứng dụng mạng xã hội để lan tỏa thông tin chính thống, giúp chủ trương của Đảng và chính sách của Nhà nước đến với cán bộ, đảng viên và Nhân dân một cách nhanh chóng, trực quan và hiệu quả.

Đặc biệt, Vĩnh Long tập trung triển khai phong trào bình dân học vụ số, xây dựng nền tảng Bình dân học vụ số tỉnh Vĩnh Long; tăng cường tuyên truyền về phong trào trên các phương tiện thông tin đại chúng, đặc biệt THVL1, THVL 24 News, các cổng/trang thông tin điện tử của tỉnh^[4]. Ngoài ra Ban Thường vụ Tỉnh đoàn đã triển khai mô hình “Mặt trận số” tại 124/124 xã, phường; đẩy mạnh tuyên truyền nền tảng “Mặt trận số” là kênh tiếp nhận, xử lý, phản ánh, kiến nghị của người dân.

Hai là, việc bồi dưỡng chính trị, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tuyên giáo cơ sở được triển khai đồng bộ, thông qua các lớp tập huấn chuyên đề, chương trình đào tạo kỹ năng, cập nhật kiến thức mới. Một số tỉnh đã xây dựng cơ chế phối hợp giữa Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy và các cơ quan báo chí, truyền thông, bảo đảm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, giảm thiểu độ trễ trong tuyên truyền nghị quyết, văn bản mới của Trung ương và địa phương. Tỉnh Đồng Tháp đã tổ chức 104 lớp đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ với 6.900 lượt học viên, thực hiện đúng quy chế và chương trình theo hướng dẫn của Trung ương và Tỉnh uỷ, góp phần nâng cao trình độ, năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở^[5]. Những kết quả này góp phần quan trọng vào việc củng cố niềm tin của Nhân dân, duy trì sự ổn định tư tưởng trong điều kiện mô hình chính quyền hai cấp đang trong quá trình hoàn thiện.

Ba là, công tác dân vận nhiều kết quả tích cực cũng được ghi nhận. Hệ thống Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội thực sự phát huy vai trò “cầu nối” giữa Đảng, chính quyền với Nhân dân, tạo kênh thông tin hai chiều giúp chính quyền lắng nghe, tiếp thu và phản hồi kịp thời kiến nghị, tâm tư của người dân. Nhiều mô hình “dân vận khéo”, tổ dân vận tại ấp, khu phố duy trì hoạt động hiệu quả, đặc biệt tại Đồng Nai, nơi mô hình tổ dân vận tiếp tục được phát huy ngay cả sau quá trình sáp nhập đơn vị hành chính. Riêng Đồng Tháp có 1.091 mô hình “Dân vận khéo” hoạt động trên các lĩnh vực. Công tác dân tộc, tôn giáo được triển khai đồng bộ, chu đáo ở các địa bàn như An Giang, thành phố Hồ Chí Minh, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giải quyết dứt điểm các vấn đề tồn đọng kéo dài, bảo đảm ổn định xã hội.

Bốn là, dân vận chính quyền cũng có những chuyển biến rõ nét. Nhiều địa phương đã tăng cường tiếp công dân, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuẩn hóa quy trình giải quyết thủ tục theo hướng công khai, minh bạch. Việc ứng dụng công nghệ trong tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân được thúc đẩy, góp phần nâng cao mức độ hài lòng của Nhân dân đối với hoạt động của chính quyền.

Bên cạnh những kết quả quan trọng, vẫn tồn tại không ít hạn chế, điểm nghẽn cần được thẳng thắn nhìn nhận.

Thứ nhất, công tác tuyên truyền chưa thật sự đồng bộ giữa hai cấp, đặc biệt trong các vấn đề mới, phức tạp. Một số nơi còn tình trạng thông tin không thống nhất, còn độ trễ hoặc thiếu chiều sâu, làm giảm hiệu quả định hướng dư luận.

Thứ hai, đội ngũ cán bộ tuyên giáo và dân vận am hiểu chuyển đổi số vẫn còn thiếu, trong khi yêu cầu nhiệm vụ mới phụ thuộc ngày càng nhiều vào năng lực ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu và xử lý thông tin đa nền tảng. Vẫn còn biểu hiện hành chính hóa trong hoạt động tuyên giáo và dân vận, nhất là ở cấp cơ sở, khi một số cán bộ chưa chủ động tương tác, lắng nghe Nhân dân mà vẫn nặng về đọc - chép, báo cáo hình thức.

Thứ ba, cơ chế phối hợp giữa các ngành, cơ quan trong mô hình hai cấp có lúc còn lúng túng, thiếu sự liên thông và thống nhất, ảnh hưởng tới tiến độ triển khai nhiệm vụ.

Những hạn chế trong triển khai công tác tuyên giáo và dân vận trong mô hình chính quyền hai cấp xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen cả chủ quan lẫn khách quan, trong đó nổi bật nhất là vấn đề nhận thức chưa đầy đủ và chưa thống nhất về vị trí, vai trò mang tính chiến lược của hai lĩnh vực này. Ở một số địa phương, tuyên giáo và dân vận vẫn được xem như hoạt động hỗ trợ, mang tính “phụ trợ” cho công tác quản lý nhà nước, thay vì coi đây là trụ cột then chốt bảo đảm sự thống nhất tư tưởng, sự đồng thuận xã hội và tính bền vững của mô hình hai cấp. Nhận thức chưa đầy đủ dẫn đến ưu tiên nguồn lực chưa tương xứng, việc đổi mới còn dè dặt, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn đặt ra khi cơ cấu tổ chức, thẩm quyền và phương thức điều hành đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Một nguyên nhân khác là một số cấp ủy, chính quyền chưa thật sự quyết liệt trong đổi mới phương thức lãnh đạo và phong cách làm việc, vẫn còn tình trạng hành chính hóa, thiếu đối thoại và chưa thực sự đặt người dân vào vị trí trung tâm phục vụ. Đổi mới phương thức lãnh đạo đòi hỏi phải gắn công tác tuyên giáo - dân vận với tất cả các khâu trong quá trình ban hành và thực thi chính sách, từ hoạch định, tuyên truyền, phản biện đến giám sát; tuy nhiên, tại một số nơi, sự phối hợp vẫn còn rời rạc, chưa được coi trọng đúng mức.

Giải pháp phát huy vai trò công tác tuyên giáo, dân vận trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành thực chất, hiệu lực và ổn định, công tác tuyên giáo và dân vận cần tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ hơn nữa, từ tư duy đến phương thức và công cụ triển khai.

Thứ nhất là kiến tạo nền tảng tư tưởng và thống nhất nhận thức trong toàn hệ thống chính trị và trong Nhân dân. Việc tuyên truyền, quán triệt về mô hình hai cấp cần được thực hiện theo hướng dễ hiểu, gần dân, đảm bảo mọi cán bộ, đảng viên và người dân nắm rõ mục tiêu, yêu cầu và lợi ích của việc tinh gọn bộ máy, phân định thẩm quyền giữa tỉnh và cấp dưới. Tăng cường hiệp thương, mở rộng dân chủ, tăng cường đối thoại, lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt; đổi mới sâu sắc và toàn diện công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, lòng tự hào của người dân về vai trò, sứ mệnh, trách nhiệm xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc.

Thứ hai là phát huy vai trò của dân vận trong xây dựng chính quyền phục vụ là yêu cầu mang tính bản chất của mô hình hai cấp. Cần chuẩn hóa quy trình tiếp nhận và xử lý ý kiến, kiến nghị của người dân theo hướng công khai, minh bạch, liên thông và có trách nhiệm. Việc khắc phục tình trạng “trên nóng - dưới lạnh” đòi hỏi phải tăng cường dân vận chính quyền, thúc đẩy văn hóa hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả. Các mô hình dân vận như “Dân vận khéo”, tổ dân vận ở ấp, khu phố hay tổ công nghệ số cộng đồng cần được nhân rộng, tạo kênh tiếp cận trực tiếp, thân thiện giữa chính quyền và Nhân dân.

Thứ ba là việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy vai trò của Nhân dân là nhiệm vụ xuyên suốt. Các cấp ủy, chính quyền phải quán triệt sâu sắc tinh thần “lấy dân làm gốc”, cần kiên trì và nghiêm túc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện tốt nhất để Nhân dân tham gia giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng và chính quyền. Phải hướng tới đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động, huy động được sức mạnh tổng hợp của Nhân dân vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phải được huy động tham gia phản biện chính sách hai cấp, bảo đảm chính sách khi ban hành phù hợp với thực tiễn và nguyện vọng của người dân.

Thứ tư là trong điều kiện chuyển đổi số mạnh mẽ, việc đổi mới công tác tuyên giáo - dân vận trong môi trường số đóng vai trò then chốt. Các địa phương cần sớm xây dựng nền tảng số tuyên giáo, cơ sở dữ liệu trực tuyến về lý luận chính trị, phục vụ học tập và nghiên cứu. Cùng với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong dự báo dư luận xã hội là xu hướng tất yếu, giúp nhận diện sớm xu hướng tư tưởng, kịp thời phát hiện vấn đề nổi cộm để có biện pháp xử lý phù hợp. Công tác truyền thông của Đảng phải được phát triển theo hướng đa nền tảng, đa phương thức, bảo đảm thông tin chính thống lan tỏa nhanh, hiệu quả, phản bác kịp thời các thông tin xấu độc. Đối với vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, cần ưu tiên trang bị hạ tầng mạng, thiết bị và phương tiện số, thu hẹp khoảng cách số và tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin chính xác, kịp thời.

Trong bối cảnh mới, khi yêu cầu về quản trị hiện đại, minh bạch và phục vụ ngày càng cao, tuyên giáo và dân vận góp phần quan trọng vào việc hình thành một chính quyền thực sự kiến tạo phát triển, lắng nghe dân, gần dân và hành động vì lợi ích của Nhân dân. Thông qua đổi mới nội dung, phương thức và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, hai lĩnh vực này tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt trong việc củng cố niềm tin, ổn định xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững. Phát huy tốt vai trò của tuyên giáo - dân vận chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, thống nhất, đáp ứng yêu cầu đổi mới và giữ vững niềm tin của Nhân dân trong giai đoạn phát triển mới./.

Tài liệu tham khảo:

1. Quốc hội, Luật số 72/2025/QH15 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, Hà Nội, 2025, Điều 1.

2. Quốc hội, Luật số 72/2025/QH15 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, Hà Nội, 2025, Điều 4.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, tập I, tr.27.

4. Tỉnh ủy Vĩnh Long, Báo cáo số 16-BC/TU về tình hình, kết quả triển khai thực hiện các văn bản chỉ đạo, kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tháng 10-2025).

5. Ban Tuyên giáo và Dân vận tỉnh ủy Đồng Tháp, Báo cáo số 22-BC/BTGDVTU về kết quả công tác tuyên giáo và dân vận năm 2025, phương hướng nhiệm vụ năm 2026 (7 -11-2025).