WHO cảnh báo Ebola bùng phát tại Uganda, Bộ Y tế cập nhật phác đồ ứng phó

Theo Bộ Y tế, Ebola là bệnh truyền nhiễm cấp tính đặc biệt nguy hiểm, lần đầu được phát hiện năm 1976 tại khu vực gần sông Ebola ở Cộng hòa Dân chủ Congo. Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể của người hoặc động vật nhiễm bệnh, đồng thời có thể lây qua quần áo, chăn màn, kim tiêm và các vật dụng nhiễm mầm bệnh.

Các chuyên gia cảnh báo Ebola có tỉ lệ tử vong rất cao, trung bình khoảng 50%, thậm chí có đợt dịch lên tới 90%. Người bệnh thường diễn tiến nhanh với hội chứng xuất huyết, sốc nhiễm trùng và suy đa tạng.

Đáng chú ý, đợt dịch tại Uganda hiện nay do chủng Sudan ebolavirus gây ra - một trong những chủng Ebola nguy hiểm từng gây nhiều đợt bùng phát lớn tại châu Phi. Hiện chỉ chủng Zaire ebolavirus có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu, trong khi chủng Sudan vẫn chưa có vắc xin phòng bệnh.

Theo hướng dẫn mới của Bộ Y tế, thời gian ủ bệnh Ebola kéo dài từ 2 - 21 ngày. Người mắc bệnh thường có biểu hiện sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ, đau họng, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, viêm kết mạc, một số trường hợp nổi ban toàn thân.

Khi bệnh chuyển nặng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng xuất huyết như chảy máu chân răng, xuất huyết tiêu hóa, ho ra máu, đái máu hoặc chảy máu âm đạo. Nhiều trường hợp nhanh chóng rơi vào sốc, suy gan, suy thận và suy đa cơ quan.

Bộ Y tế cho biết, xét nghiệm RT-PCR hiện là “tiêu chuẩn vàng” để khẳng định ca mắc Ebola. Một trường hợp nghi ngờ được xác định khi có sốt từ 38 độ C trở lên kèm triệu chứng nghi ngờ và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày như đi về từ vùng dịch, tiếp xúc người bệnh hoặc động vật nghi nhiễm.

Trước nguy cơ dịch xâm nhập, Bộ Y tế yêu cầu tất cả trường hợp nghi ngờ hoặc xác định mắc Ebola phải được cách ly, điều trị tại cơ sở y tế, tuyệt đối không điều trị tại nhà.

Theo cơ quan chuyên môn, điều trị Ebola hiện chủ yếu là điều trị hỗ trợ như bù dịch, hạ sốt, chống sốc, hỗ trợ hô hấp và điều trị suy đa tạng. Với chủng Zaire ebolavirus, hiện có hai loại kháng thể đơn dòng đặc hiệu là Inmazeb và Ebanga, tuy nhiên việc sử dụng cần được cấp phép tại Việt Nam.

Đáng chú ý, hướng dẫn năm 2026 của Bộ Y tế bổ sung 8 điểm mới quan trọng, trong đó cập nhật chủng Sudan ebolavirus để phù hợp tình hình dịch hiện nay; bổ sung thuốc chống nôn, tăng cường bù dịch tích cực và nhấn mạnh bắt buộc khai thác yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khởi phát triệu chứng.

Bộ Y tế cũng lưu ý đặc biệt với các nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch do nguy cơ diễn tiến nặng rất nhanh.

Theo cơ quan chuyên môn, vi rút Ebola có thể tồn tại trong tinh dịch tới 12 tháng và có khả năng lây qua sữa mẹ. Vì vậy, người bệnh sau xuất viện vẫn cần tiếp tục được theo dõi và tư vấn các biện pháp phòng lây truyền cho cộng đồng.

Ngành y tế yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh tăng cường sàng lọc, phân luồng, kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt; lập danh sách theo dõi người tiếp xúc gần trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng.

Hiện World Health Organization và U.S. Food and Drug Administration đã phê duyệt vắc xin Ervebo để phòng ngừa chủng Zaire ebolavirus. Tuy nhiên, chủng Sudan ebolavirus đang gây dịch tại Uganda hiện vẫn chưa có vắc xin đặc hiệu.