Bác sĩ lý giải nghịch lý ngộ độc thuốc diệt chuột 'hết triệu chứng vẫn chưa khỏi'

3 trẻ được đưa đến Bệnh viện Nhi đồng thành phố sau khi lần lượt xuất hiện đau bụng, nôn ói, tiêu chảy và bầm tím da. Kết quả xét nghiệm cho thấy các chỉ số đông máu bất thường.

Tại bệnh viện, các bác sĩ xác định cả ba trẻ bị ngộ độc thuốc diệt chuột nhóm “siêu warfarin” (superwarfarin), chất kháng vitamin K có thể tồn tại trong cơ thể nhiều tuần đến nhiều tháng.

Cả 3 được rửa dạ dày, sử dụng than hoạt, điều trị vitamin K1 liều cao và theo dõi các chỉ số đông máu hằng ngày.

Riêng bé trai 7 tuổi diễn biến nặng với xuất huyết, tràn máu màng phổi hai bên, tiểu máu, nôn ra máu và tụ máu quanh thận. Trẻ phải đặt nội khí quản, thở máy, truyền máu và huyết tương.

“Siêu warfarin” nguy hiểm thế nào?

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, bác sĩ Trần Hoài Linh, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết thuốc diệt chuột là loại hóa chất khá phổ biến trong đời sống. Tuy nhiên, không phải tất cả thuốc diệt chuột đều giống nhau.

Đáng lưu ý là nhóm thuốc diệt chuột chống đông tác dụng kéo dài, thường được gọi là “siêu warfarin”. Đây là nhóm hóa chất được phát triển để tiêu diệt những loài chuột đã kháng với các thuốc chống đông thế hệ cũ.

"Một số hoạt chất thường gặp gồm brodifacoum, bromadiolone và difenacoum. Các chất này có tác dụng chống đông mạnh và kéo dài hơn warfarin rất nhiều. Khi con người nuốt phải một lượng đáng kể, chúng có thể gây rối loạn đông máu nghiêm trọng. Vitamin K đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo ra một số yếu tố đông máu của cơ thể. Trong khi đó, “siêu warfarin” ức chế quá trình tái sử dụng vitamin K, khiến hoạt tính của các yếu tố đông máu phụ thuộc vitamin K, đặc biệt là II, VII, IX và X, giảm xuống", bác sĩ Linh cho biết thêm.

Khi các yếu tố đông máu giảm đủ nhiều, máu mất khả năng đông bình thường và người bệnh bắt đầu xuất hiện các biểu hiện xuất huyết.

Ngộ độc nhưng ban đầu vẫn có thể hoàn toàn bình thường

Theo bác sĩ Hoài Linh, một đặc điểm dễ khiến người bệnh chủ quan là “siêu warfarin” không làm mất ngay các yếu tố đông máu đang có sẵn trong cơ thể. Phải mất một khoảng thời gian để các yếu tố này giảm dần.

Vì vậy, sau khi tiếp xúc với thuốc diệt chuột, người bệnh có thể vẫn tỉnh táo, đi lại và sinh hoạt gần như bình thường. Sau đó, tình trạng rối loạn đông máu mới trở nên rõ rệt. Do đó, không có triệu chứng ngay sau khi uống thuốc diệt chuột không đồng nghĩa với việc đã an toàn.

Biểu hiện chủ yếu của ngộ độc “siêu warfarin” là chảy máu bất thường. Người bệnh có thể chảy máu chân răng, chảy máu mũi kéo dài, xuất hiện nhiều vết bầm tím không rõ nguyên nhân, chảy máu kéo dài sau vết thương nhỏ, tiểu máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, nôn ra máu, ho hoặc khạc ra máu. Phụ nữ có thể xuất hiện rong kinh hoặc chảy máu âm đạo bất thường.

Trong trường hợp nặng, xuất huyết có thể xảy ra tại các cơ quan bên trong cơ thể. Nếu người bệnh đau đầu dữ dội, nôn, lơ mơ, yếu hoặc liệt tay chân, co giật, cần nghĩ đến khả năng xuất huyết nội sọ và cấp cứu ngay.

Vì sao có thể chảy máu kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng?

Điểm khác biệt quan trọng của “siêu warfarin” so với warfarin thông thường là thời gian tồn tại rất dài trong cơ thể.

Bác sĩ Linh chỉ rõ chất như brodifacoum có tính tan trong mỡ cao, có thể tích lũy trong các mô, đặc biệt là gan, và được đào thải rất chậm. Ở người, thời gian bán thải của brodifacoum có thể lên tới hàng chục ngày, trong khi warfarin chỉ tính bằng giờ đến vài ngày.

Điều này khiến người bệnh có thể hết chảy máu, xét nghiệm đông máu trở về gần bình thường sau điều trị nhưng nếu ngừng thuốc giải độc quá sớm, rối loạn đông máu có thể xuất hiện trở lại.

Đây cũng là lý do một số trường hợp ngộ độc “siêu warfarin” phải điều trị trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Điều trị chủ yếu bằng vitamin K1

Khi nghi ngờ ngộ độc thuốc diệt chuột chống đông, một trong những xét nghiệm quan trọng là PT/INR để đánh giá khả năng đông máu. Bác sĩ Linh cho biết cơ sở y tế phải đồng thời phải đánh giá mức độ mất máu, vị trí xuất huyết và loại trừ các nguyên nhân khác gây rối loạn đông máu.

Tại những cơ sở có điều kiện, có thể định lượng trực tiếp các chất như brodifacoum hoặc bromadiolone trong máu.

"Vitamin K1 là thuốc giải độc quan trọng trong điều trị ngộ độc thuốc diệt chuột chống đông. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc phải do bác sĩ quyết định dựa trên mức độ ngộ độc, biểu hiện chảy máu và kết quả xét nghiệm", bác sĩ Linh nói.

Nếu người bệnh xuất huyết nặng hoặc đe dọa tính mạng, vitamin K1 có thể chưa đủ nhanh. Khi đó, bác sĩ có thể sử dụng các chế phẩm giúp bổ sung nhanh yếu tố đông máu như phức hợp prothrombin (PCC) hoặc huyết tương tươi đông lạnh, tùy trường hợp.

Người bệnh có thể phải tiếp tục sử dụng vitamin K1 trong thời gian dài và kiểm tra PT/INR định kỳ. Không được tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc chỉ vì đã hết chảy máu.

Nghi ngộ độc thuốc diệt chuột, không chờ có triệu chứng

Nếu biết hoặc nghi ngờ một người vừa uống phải thuốc diệt chuột, cần đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Nếu còn bao bì, chai lọ hoặc nhãn sản phẩm, nên mang theo để nhân viên y tế xác định hoạt chất. Người dân không nên chờ đến khi xuất hiện chảy máu mới đi khám, đồng thời không tự gây nôn hoặc sử dụng các biện pháp truyền miệng để “giải độc”.

"Khi xuất hiện các dấu hiệu như chảy máu nhiều, nôn ra máu, đi ngoài ra máu hoặc phân đen, tiểu máu, ho ra máu, bầm tím lan rộng, đau bụng dữ dội, đau đầu bất thường, nôn, lơ mơ, co giật, yếu liệt tay chân, khó thở, chóng mặt hoặc ngất, người bệnh cần được cấp cứu ngay", bác sĩ Linh nhấn mạnh.