Vì sao ô tô bỏ đèn chùm kín?
Đèn sealed beam từng là tiêu chuẩn bắt buộc từ 1940 nhưng bị thay thế sau 1983 do hạn chế thiết kế, sửa chữa và sự phát triển mạnh của công nghệ LED, matrix hiện đại.
Đèn pha dạng sealed beam (đèn chùm kín) từng rất phổ biến và thậm chí trở thành trang bị bắt buộc trên ô tô từ năm 1940.
Cận cảnh phần đầu xe cổ với đèn pha tròn và lưới tản nhiệt mạ chrome bóng. Ảnh: Better Automotive Lighting
Tuy nhiên, ngày nay, công nghệ chiếu sáng hiện đại và xu hướng thiết kế mới đã khiến loại đèn này gần như biến mất hoàn toàn trên xe đời mới. Dù từng là giải pháp tối ưu cho nhiều vấn đề về chiếu sáng, sealed beam lại trở thành rào cản đối với phát triển thiết kế.
Năm 1940, đèn pha tròn đường kính 7 inch được quy định là tiêu chuẩn bắt buộc, mọi mẫu xe mới đều phải sử dụng loại đèn này. Thiết kế đơn giản, dễ sản xuất hàng loạt giúp giảm chi phí.
Trong bối cảnh thiếu hụt linh kiện do Thế chiến II, việc chỉ dùng một kiểu đèn cho toàn bộ xe trên thị trường giúp giải quyết bài toán nguồn cung khi các loại đèn thiết kế riêng rất khó để tìm đúng linh kiện thay thế.
Sealed beam còn có ưu điểm lớn về độ bền. Cấu trúc kín hoàn toàn ngăn nước và bụi bẩn xâm nhập, giúp ánh sáng luôn ổn định. Tuy nhiên, nhược điểm là không thể sửa chữa.
Khi bóng cháy, người dùng buộc phải thay toàn bộ cụm đèn. Dù vậy, việc tất cả ô tô cùng dùng chung kích thước và chủng loại lại khiến quá trình thay thế trở nên đơn giản.
Nhưng chính sự đồng nhất đó lại hạn chế mạnh mẽ khả năng sáng tạo của các nhà thiết kế. Khi kích thước và hình dáng đèn pha bị luật pháp quy định, rất khó để tạo điểm nhấn cho phần đầu xe.
Mãi đến năm 1975, Cơ quan An toàn Giao thông Đường bộ Mỹ mới cho phép sử dụng đèn hình chữ nhật, mở ra thêm chút tự do cho thiết kế. Nhiều hãng tìm cách bố trí sealed beam vào hệ thống đèn ẩn hoặc đèn thò thụt để tạo sự khác biệt, đồng thời cải thiện tính khí động học.
Trong khi đó, tại châu Âu, đèn pha dạng composite đã xuất hiện từ những năm 1950. Tuy nhiên, khi bán xe tại Mỹ, các hãng châu Âu vẫn phải chỉnh sửa thiết kế để phù hợp quy định sealed beam.
Sau nhiều nỗ lực vận động, đến năm 1983, loại đèn composite mới chính thức được chấp thuận. Kể từ đó, các mẫu xe tại Mỹ nhanh chóng tận dụng lợi thế thiết kế linh hoạt hơn của loại đèn này.
Công nghệ chiếu sáng tiếp tục phát triển mạnh. Ngày nay, đèn LED với khả năng tự động thích ứng đang trở thành tiêu chuẩn mới. Ở châu Âu, đèn ma trận (matrix LED) đã phổ biến, cho phép tự động che bớt phần chùm sáng hướng vào xe ngược chiều trong khi vẫn duy trì độ sáng tối đa ở các khu vực khác.
Tại Mỹ, công nghệ này chưa được áp dụng rộng rãi do lo ngại vấn đề chói sáng, dù các thử nghiệm cho thấy điều đó không gây nguy hiểm.
Những yêu cầu ngày càng cao về khí động học cùng xu hướng tối ưu hóa thiết kế đã khiến ngành công nghiệp ô tô chuyển dần từ sealed beam sang các hệ thống chiếu sáng hiện đại hơn, dù chi phí cao hơn đáng kể.
Dẫu vậy, với nhiều người yêu xe, sealed beam vẫn mang lại chút hoài niệm về thời kỳ mà việc thay đèn pha chỉ đơn giản là ghé qua một cửa hàng phụ tùng thay đúng một món linh kiện duy nhất.
