Không để công nghệ vượt khỏi “vùng an toàn”

Nền tảng sống còn của tài chính thời AI

Ngày 12/5/2026, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra tại Hà Nội. Sự kiện do Liên minh Niềm tin số phối hợp cùng các đơn vị an ninh mạng và MoMo tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho rằng niềm tin số chính là “hạ tầng mềm” quyết định khả năng vận hành của nền kinh tế số. Theo ông, nếu dữ liệu được xem là nhiên liệu thì niềm tin là điều kiện để toàn bộ hệ thống hoạt động an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên AI, rủi ro đã chuyển từ lỗi công nghệ sang yếu tố con người, đặc biệt là các hình thức lừa đảo tinh vi sử dụng công nghệ Deepfake.

Thứ trưởng Phạm Thế Tùng nhấn mạnh các hành vi chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng đang ngày càng có tổ chức và khó nhận diện hơn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy bảo vệ an ninh tài chính từ “phòng thủ bị động” sang “chủ động kiến tạo niềm tin”. Một hệ thống tài chính an toàn không chỉ hạn chế rủi ro mà còn phải giúp người dùng được bảo vệ, được trang bị kỹ năng nhận diện nguy cơ và được hỗ trợ kịp thời khi xảy ra sự cố.

Đại diện Bộ Công an khẳng định lực lượng công an sẽ tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia trên không gian mạng. Bộ Công an cam kết chủ động đấu tranh với tội phạm tài chính công nghệ cao và tăng cường hợp tác quốc tế để xử lý các hành vi phạm tội xuyên biên giới. Tuy nhiên, theo ông Phạm Thế Tùng, niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan riêng lẻ mà cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng cho biết ngành ngân hàng đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong chuyển đổi số. Hiện nhiều ngân hàng có trên 95% giao dịch thực hiện qua kênh số. Hệ thống NAPAS có thể xử lý hơn 40 triệu giao dịch trong ngày cao điểm, trong khi toàn hệ thống ngân hàng luân chuyển khoảng 800.000 tỷ đồng mỗi ngày. Đáng chú ý, 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã sở hữu tài khoản ngân hàng.

Theo lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước, toàn bộ tài khoản ngân hàng hiện nay đã được xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Đây là nền tảng quan trọng nhằm loại bỏ tài khoản rác và nâng cao mức độ an toàn cho các giao dịch điện tử. Ông Phạm Tiến Dũng khẳng định dù công nghệ phát triển nhanh đến đâu, niềm tin của người dân và doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định. Nếu người dân không tin vào độ an toàn của giao dịch số, mọi thành tựu công nghệ sẽ mất ý nghĩa.

Từ thực tiễn hoạt động ngân hàng, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng AI đang mở ra cơ hội lớn trong tối ưu vận hành, cá nhân hóa dịch vụ và phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, công nghệ này cũng kéo theo nhiều nguy cơ mới như Deepfake, lừa đảo cá nhân hóa hay rủi ro từ các mô hình thuật toán thiếu minh bạch. Ông nhấn mạnh cần xây dựng “lá chắn chung” cho toàn hệ sinh thái tài chính nhằm phát hiện sớm, cảnh báo sớm và phản ứng nhanh trước các nguy cơ.

Ngân hàng Nhà nước khẳng định quan điểm khuyến khích đổi mới nhưng phải bảo đảm an toàn hệ thống. Cơ quan này đang triển khai mạnh mẽ Đề án 06 để làm sạch dữ liệu khách hàng và loại bỏ tài khoản không chính chủ. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước vừa ký quyết định xây dựng Thông tư quy định về AI trong hoạt động ngân hàng, bao gồm các lĩnh vực như quyết định cho vay và thực hiện giao dịch. Mục tiêu là phát triển AI trên nền tảng quản trị rủi ro và trách nhiệm giải trình minh bạch.

Thúc đẩy chuyển đổi số và củng cố niềm tin tài chính

Phát biểu tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Việt Nam cùng nhiều quốc gia trên thế giới đang tăng tốc chuyển đổi số, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính. Theo Thứ trưởng, quá trình này không chỉ mở ra cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đổi mới sáng tạo mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng niềm tin số, bảo đảm an toàn hệ thống và kiểm soát những rủi ro phát sinh từ mặt trái của công nghệ. Đây được xem là điều kiện quan trọng để phát triển kinh tế số bền vững trong kỷ nguyên AI.

“Nghị quyết số 57-NQ//TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số quốc gia đã đặt ra nhiều mục tiêu chiến lược đến năm 2030, trong đó quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP, tỷ lệ giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80% và trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo”, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, để hiện thực hóa các mục tiêu này, Bộ Tài chính đang tập trung triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, nâng cao hiệu quả quản lý và củng cố niềm tin đối với hệ sinh thái tài chính số.

Thứ nhất, hoàn thiện hành lang pháp lý và tháo gỡ điểm nghẽn chính sách. Bộ Tài chính đã trình Quốc hội sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước nhằm khơi thông nguồn lực và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Từ năm 2025, ngân sách nhà nước dành tối thiểu 3% tổng chi cho lĩnh vực chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Đồng thời, sửa đổi Luật Quản lý thuế để hiện đại hóa công tác quản lý; triển khai hóa đơn điện tử toàn quốc nhằm minh bạch dòng tiền và ngăn chặn gian lận. Lĩnh vực khoa học công nghệ cũng được ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức cao nhất.

Thứ hai, triển khai các dự án chuyển đổi số quy mô lớn. Bộ đang thực hiện các dự án trọng điểm như: Hệ thống Hải quan số; Tái thiết kế quy trình và chuyển đổi số trong quản lý thuế; Hệ thống thông tin Ngân sách và Kế toán nhà nước; Hệ thống công nghệ thông tin phục vụ thị trường chứng khoán (KRX). Mục tiêu là hiện đại hóa toàn diện ngành tài chính, tạo nền tảng an toàn để người dân và doanh nghiệp tin tưởng sử dụng.

Thứ ba, thiết lập khung pháp lý cho tài sản mã hóa. Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ ban hành đề án thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Đây là khung pháp lý đầu tiên nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên nguyên tắc thận trọng, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia. Hiện nay, Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước chấp thuận cho 5 đơn vị chuẩn bị triển khai dịch vụ này. Dự kiến sớm nhất trong quý III sẽ có những hoạt động chính thức đầu tiên dưới sự quản lý của nhà nước.

Thứ tư, số hóa dịch vụ công và đảm bảo an toàn thông tin. Bộ Tài chính thực hiện số hóa 100% văn bản theo quy định và tích hợp toàn bộ dịch vụ công trực tuyến vào Cổng dịch vụ công quốc gia. Bộ áp dụng an toàn hệ thống ngay từ khâu thiết kế, đưa AI vào quản lý giám sát và nghiên cứu các giải pháp mật mã hậu lượng tử để bảo mật dữ liệu tài chính.

Thứ năm, xây dựng hệ thống dữ liệu kinh tế tài chính đồng bộ. Xây dựng hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ thông suốt từ Thuế, Hải quan, Kho bạc đến Chứng khoán và Bảo hiểm. Bộ Tài chính xác định chuyển đổi số không thể đi một mình; sự kết nối đồng bộ giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an là điều kiện tiên quyết để xây dựng niềm tin số bền vững.