Bốn trụ cột để quy mô thị trường chứng khoán đạt 100% GDP

Tại Lễ đánh cồng khai trương giao dịch đầu Xuân Bính Ngọ 2026, ngày 24/2, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng đã nhấn mạnh mục tiêu trọng tâm của ngành chứng khoán trong năm nay là phấn đấu đưa quy mô thị trường đạt tối thiểu 100% GDP. Trước đó, theo thông tin được Bộ trưởng công bố, đến năm 2025, quy mô thị trường chứng khoán đã tương đương khoảng 86,7% GDP năm 2024.

Để đạt mục tiêu đưa quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam đạt tối thiểu 100% GDP trong năm 2026, tương đương khoảng 548 tỷ USD vốn hóa (nếu GDP tăng 10%), thị trường cần bổ sung thêm xấp xỉ 170 tỷ USD, tương đương mức tăng gần 46% so với cuối năm 2025. Theo ông Nguyễn Minh Tuấn – Tổng Giám đốc AFA Capital, để đạt được "bước nhảy" này một cách thực chất, thị trường cần hội tụ đồng thời 4 tiêu chí về hạ tầng, hàng hóa, dòng vốn ngoại và cơ cấu nhà đầu tư.

Hạ tầng thị trường hiện đại và tiệm cận chuẩn quốc tế

Trụ cột đầu tiên là chính “cái chợ”, tức nền tảng công nghệ và cơ chế vận hành thị trường. Một thị trường muốn mở rộng quy mô cần hệ thống giao dịch hiện đại, thanh toán - bù trừ an toàn, quy trình công bố thông tin minh bạch và chuẩn mực quản trị tiệm cận thông lệ quốc tế.

Ông Tuấn cho rằng, nâng hạng thị trường không thể tách rời yêu cầu này. Khi các tiêu chí về minh bạch, sở hữu nước ngoài, thanh toán và bảo vệ nhà đầu tư được cải thiện, thị trường mới có thể thu hút dòng vốn quy mô lớn, đặc biệt là dòng vốn thụ động từ các quỹ toàn cầu.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới được FTSE xem xét nâng hạng vào năm 2026 và kỳ vọng lọt vào danh sách theo dõi của MSCI, cải cách hạ tầng không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết.

Mở rộng và nâng chất lượng hàng hóa

Trụ cột thứ hai là hàng hóa, tức số lượng và quy mô doanh nghiệp niêm yết. Vốn hóa thị trường có thể tăng nhờ giá cổ phiếu đi lên, nhưng con đường bền vững hơn là bổ sung thêm doanh nghiệp mới, đặc biệt là các tập đoàn, tổng công ty lớn.

Nghị định số 57/2026/NĐ-CP của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp được đánh giá là bước triển khai cụ thể hóa chủ trương tại Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước. Danh mục các doanh nghiệp dự kiến tái cơ cấu, cổ phần hóa và niêm yết bao gồm nhiều “đầu tàu” của nền kinh tế như Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), Tập Đoàn Công Nghiệp Cao Su Việt Nam - VRG, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam, Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV, Tập đoàn Bảo Việt, Agribank…

“Nếu lộ trình này được thực hiện đồng bộ, thị trường không chỉ tăng quy mô vốn hóa, mà còn nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết, cải thiện năng suất và hiệu quả quản trị. Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng “tử số” là vốn hóa đi cùng tăng trưởng “mẫu số” là GDP, thay vì phụ thuộc vào biến động giá ngắn hạn”, ông Tuấn cho biết.

Thu hút dòng vốn quốc tế thông qua nâng hạng

Trụ cột thứ ba là dòng tiền ngoại. Khi thị trường được nâng hạng, khả năng tiếp cận các quỹ đầu tư toàn cầu sẽ mở rộng đáng kể. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các thị trường có tỷ lệ vốn hóa/GDP cao thường gắn với mức độ hội nhập sâu và sự tham gia mạnh mẽ của nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Dòng vốn ngoại không chỉ bổ sung thanh khoản mà còn tạo áp lực cải thiện chuẩn mực quản trị, minh bạch thông tin và nâng cao tính chuyên nghiệp của thị trường. Đây là yếu tố quan trọng để thị trường đạt quy mô lớn mà vẫn duy trì ổn định.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý, nâng hạng không phải “đũa thần”. Nếu thiếu nền tảng nội tại, dòng tiền có thể mang tính chu kỳ và biến động mạnh.

Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quản lý tài sản

Trụ cột thứ tư và mang tính dài hạn nhất là tái cấu trúc cơ cấu nhà đầu tư trong nước. Thị trường Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nhà đầu tư cá nhân, trong khi các thị trường phát triển được dẫn dắt bởi quỹ hưu trí, bảo hiểm và các tổ chức quản lý tài sản chuyên nghiệp.

Việc phát triển ngành quản lý gia sản, mở rộng sản phẩm quỹ, đặc biệt là quỹ hưu trí tự nguyện và các mô hình tương tự, ví dụ như 401(k) ở Mỹ, sẽ tạo nguồn vốn dài hạn, ổn định cho thị trường cổ phiếu. Khi người dân coi cổ phiếu và quỹ đầu tư là kênh tích lũy tài sản thay vì lướt sóng ngắn hạn, nền tảng vốn hóa sẽ vững chắc hơn. Đây cũng là yếu tố gắn thị trường vốn với chiến lược an sinh và tài chính cá nhân, thay vì chỉ là nơi giao dịch ngắn hạn.

Mục tiêu 100% GDP vì vậy cần được nhìn nhận như một cột mốc chuyển đổi cấu trúc. Thị trường có thể đạt tỷ lệ này trong điều kiện GDP tăng chậm hoặc giá cổ phiếu tăng nóng, nhưng khi đó chất lượng sẽ bị đặt dấu hỏi. Ngược lại, nếu tăng trưởng kinh tế đạt mục tiêu và vốn hóa mở rộng dựa trên các trụ cột nền tảng thì mốc 100% sẽ trở thành nền tảng cho một giai đoạn phát triển cao hơn.

“Chúng ta không thể đạt mục tiêu bằng cách kéo giá hay đẩy giá một vài cổ phiếu trụ để nâng vốn hóa thị trường một cách kỹ thuật. Giá trị thị trường phải được cải thiện thông qua các giải pháp căn cơ dựa trên bốn trụ cột nền tảng”, ông Tuấn khẳng định.