Thắp lửa học đường nơi phên dậu Tổ quốc

Lào Cai có hơn 180km đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc. Sau sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tỉnh hiện có 9 xã, phường biên giới.

Ngoài phường Lào Cai có điều kiện phát triển thuận lợi hơn, phần lớn các địa bàn còn lại đều là vùng núi cao, giao thông khó khăn, đời sống người dân thiếu thốn.

Ở những nơi ấy, con đường đến trường của học sinh chưa bao giờ dễ dàng. Có em phải đi bộ hàng chục cây số đường rừng, vượt dốc, lội suối để tới lớp. Mùa mưa đến, sạt lở, ách tắc giao thông càng khiến việc học thêm nhọc nhằn.

Với nhiều gia đình đồng bào dân tộc thiểu số, giữ con đến trường đều đặn đã là một cố gắng lớn. Vì thế, đầu tư cho giáo dục vùng biên là đầu tư cho tương lai lâu dài của vùng đất nơi phên dậu Tổ quốc.

Nhiều năm qua, trong bối cảnh dân cư sống rải rác, việc xây dựng trường lớp thật gần nơi ở của từng cụm dân cư rất khó khả thi. Có nơi chỉ vài hộ dân sống biệt lập, cách trung tâm xã hàng chục cây số. Để giữ học sinh ở lại trường, ngành giáo dục địa phương đã vận dụng mô hình bán trú như giải pháp phù hợp thực tế.

Ở nhiều nơi, trường bán trú vận hành gần như trường nội trú. Học sinh ăn, ở tại trường trong tuần; có em đến cuối tuần, thậm chí cuối tháng mới được về nhà. Các thầy cô không chỉ đứng lớp mà còn kiêm luôn việc quản lý, chăm sóc học sinh từ bữa ăn, giấc ngủ đến giờ tự học.

Trường Tiểu học & THCS Na Lốc là ví dụ. Khu bán trú của trường được thiết kế cho khoảng 60 học sinh nhưng thực tế đang phục vụ gần 100 học sinh nội trú. Khi số lượng học sinh tăng lên, không gian sinh hoạt trở nên chật chội, quá tải. Chỗ ngủ nghỉ, bếp ăn, nước sinh hoạt, khu vệ sinh đều chịu áp lực lớn.

Ông Ngô Hồng Cường - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Na Lốc, cho biết điều khiến thầy cô day dứt nhất là học sinh còn nhiều thiệt thòi ngay ở nơi các em đang nương tựa để học tập.

Theo ông Cường, dù chính quyền, ngành giáo dục, giáo viên và phụ huynh đã cố gắng, nhưng điều kiện sinh hoạt của học sinh chưa đầy đủ như mong muốn. Mong mỏi lớn nhất của nhà trường, phụ huynh, học sinh là có ngôi trường nội trú đúng nghĩa - nơi các em được học tập, ở, vui chơi, sinh hoạt trong điều kiện tốt hơn.

Em Giàng Quỳnh Nga - học sinh lớp 9B, Trường Tiểu học & THCS Na Lốc chia sẻ, khi biết địa phương sẽ xây dựng trường nội trú mới, em và các bạn rất vui vì sau này không còn phải đi bộ đường xa đến trường.

Theo Nga, học tại trường nội trú, học sinh không chỉ học tập trong điều kiện tốt hơn mà còn được tham gia các hoạt động vui chơi, rèn luyện kỹ năng sống, phát huy năng lực bản thân. Đặc biệt, ở tại trường, các em được thầy cô quản lý, chăm sóc, cha mẹ sẽ yên tâm hơn.

Anh Tráng Seo Hòa - phụ huynh có con học tại Trường Tiểu học & THCS Na Lốc cho rằng, con học trường nội trú là mong muốn của nhiều gia đình vùng biên, bởi ở môi trường này các em rèn luyện tính tự lập, kỷ luật và nền nếp sinh hoạt.

Theo anh Hòa, nếu con được học trong điều kiện tốt hơn, rèn luyện kỹ năng sống và thể chất đầy đủ hơn… phụ huynh sẽ yên tâm về tương lai của con.

Những chia sẻ ấy cho thấy nhu cầu về ngôi trường nội trú đúng nghĩa không phải của riêng mỗi nhà trường, mà là đòi hỏi từ thực tế đời sống vùng biên. Mô hình bán trú đã góp phần giữ học sinh đến lớp, nhưng về lâu dài vẫn chỉ là giải pháp tình thế.

Muốn học sinh vùng biên được chăm lo toàn diện hơn, việc đầu tư các trường phổ thông nội trú đồng bộ trở thành yêu cầu cấp thiết.

Kỳ vọng bắt đầu từ giáo dục

Từ mong mỏi kéo dài nhiều năm ấy, tháng 3/2026, cùng với 17 tỉnh, thành trong cả nước, Lào Cai đã tổ chức khởi công xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại khu vực biên giới.

Theo dự án được phê duyệt, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Bản Lầu được xây dựng trên diện tích khoảng 5ha, đáp ứng nhu cầu giảng dạy, học tập và sinh hoạt cho khoảng 980 học sinh nội trú.

Trường có tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng, với các hạng mục đồng bộ như khối nhà lớp học, nhà hiệu bộ, khu nội trú học sinh, nhà công vụ giáo viên, nhà đa năng, bếp ăn và các hạ tầng kỹ thuật thiết yếu khác. Công trình được thiết kế theo hướng hiện đại nhưng vẫn mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc vùng cao.

Trước đó, từ tháng 11/2025, Lào Cai đã khởi công 4 trường nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới A Mú Sung, Y Tý, Mường Khương và Pha Long. Việc đầu tư đồng loạt các công trình này cho thấy sự chuẩn bị có tầm nhìn dài hạn cho tương lai giáo dục vùng biên của tỉnh.

Khi hoàn thành, các trường sẽ tạo điều kiện ăn, ở, học tập, rèn luyện cho hàng vạn học sinh, phần lớn con em đồng bào dân tộc thiểu số. Các em sẽ giảm bớt nỗi lo đường xa, mưa lũ, giảm nguy cơ bỏ học giữa chừng vì khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh gia đình.

Quan trọng hơn, trường nội trú còn tạo ra môi trường giáo dục toàn diện hơn, nơi học sinh được sống trong nề nếp tập thể, được rèn luyện kỹ năng tự lập, được tham gia hoạt động văn hóa, thể thao, được bồi đắp ý thức kỷ luật và tinh thần cộng đồng.

Về công tác chuẩn bị để vận hành các trường mới, ông Luyện Hữu Chung - Giám đốc Sở GD&ĐT Lào Cai cho biết, ngành GD&ĐT địa phương đã phối hợp sớm với UBND cấp xã khu vực biên giới để rà soát, sắp xếp cơ cấu đội ngũ phù hợp với các cơ sở giáo dục trên địa bàn, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ giáo dục chung.

Việc bố trí giáo viên dạy trường nội trú sẽ căn cứ vào chỉ tiêu biên chế được giao, bảo đảm đúng tiêu chuẩn, vị trí việc làm và phù hợp với nhu cầu của địa phương. Ngành cũng chú trọng sử dụng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên có kinh nghiệm trong công tác quản lý nội trú, bán trú; ưu tiên giáo viên là người địa phương, người dân tộc thiểu số; quan tâm đội ngũ dạy tiếng Anh, tiếng Trung Quốc, Tin học.

Từ thực trạng những khu bán trú phải gồng mình đáp ứng nhu cầu thực tế đến các công trình nội trú quy mô lớn dần thành hình, có thể thấy Lào Cai đang từng bước giải bài toán giáo dục vùng biên theo hướng căn cơ, lâu dài hơn.

Ở nơi phên dậu Tổ quốc, mỗi ngôi trường nội trú mọc lên không chỉ thắp sáng tri thức mà còn góp phần giữ dân, giữ đất, giữ biên giới bằng con đường bền vững nhất đó là giáo dục.