Quản trị đại học từ những nguyên tắc rõ ràng

Bộ GD&ĐT vừa ban hành Thông tư 58/2026/TT-BGDĐT (Thông tư 58) hướng dẫn về quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học, có hiệu lực từ ngày 22/8. Căn cứ thực tế, chức năng, sứ mệnh của từng cơ sở, việc tổ chức và quản trị đại học cần bảo đảm các nội dung về quản trị, hoạt động, chế độ làm việc...

Về tổ chức và quản trị, cơ sở giáo dục đại học cần xác định rõ cơ cấu tổ chức bên trong, địa vị pháp lý, việc thành lập, chức năng, nhiệm vụ, số lượng các đơn vị thuộc và trực thuộc, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành.

Trường đại học cần quy định việc phân cấp, ủy quyền thực hiện một phần chức năng quản trị, điều hành đối với phân hiệu, nơi tổ chức hoạt động giáo dục đại học, địa điểm đào tạo khác (nếu có). Người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cần được gắn với trách nhiệm, quyền hạn, cơ chế chỉ đạo, điều hành và mối quan hệ công tác trong và ngoài cơ sở giáo dục đại học.

Thông tư cũng quy định về nguyên tắc, thẩm quyền, trách nhiệm và phân cấp quản lý trong tuyển dụng, sử dụng, quản lý viên chức và người lao động của cơ sở giáo dục đại học; việc bổ nhiệm, miễn nhiệm các vị trí cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đại học, cũng như vị trí, chức danh giảng viên đại học, phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành.

Về hoạt động của cơ sở giáo dục đại học, cần xác định rõ đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp và trách nhiệm trong tổ chức, triển khai các hoạt động đào tạo; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; hợp tác và đầu tư; bảo đảm chất lượng; hỗ trợ người học; truyền thông và các hoạt động khác của cơ sở giáo dục đại học.

Đối với đại học quốc gia, đại học vùng, nội dung quy chế tổ chức và hoạt động của trường đại học thành viên phải bảo đảm thống nhất, phù hợp với quy chế tổ chức và hoạt động của đại học quốc gia, đại học vùng.

Thông tư 58 cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học xây dựng các nguyên tắc trong việc xây dựng quy chế tổ chức và hoạt động, trong đó bảo đảm công khai, minh bạch và sự đồng thuận của cấp ủy tổ chức Đảng (đối với đại học công lập) và hội đồng trường (đối với đại học ngoài công lập).

Quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học phải được công khai đến toàn thể viên chức, người lao động, người học và đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ sở giáo dục đại học chậm nhất 1 ngày làm việc sau khi được ban hành.

Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày quy chế tổ chức và hoạt động được ban hành, cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm gửi quyết định về Bộ GD&ĐT và cơ quan quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục đại học để theo dõi, quản lý.

Phân quyền gắn với trách nhiệm

Theo các chuyên gia, trong trường đại học, hầu hết hoạt động từ tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá giảng viên, nghiên cứu khoa học đến phân bổ nguồn lực và tổ chức đào tạo đều gắn với các quy định nội bộ. Vì vậy, Thông tư 58 không đơn thuần là văn bản nhằm hoàn thiện thủ tục, mà còn là nền tảng quan trọng cho quản trị nhà trường.

ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương) cho rằng, thực tế quản trị đại học cho thấy có những công việc phải qua nhiều cấp không phải vì phức tạp, mà do chưa xác định rõ ai có quyền quyết định và ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Một hồ sơ được chuyển qua nhiều đơn vị có thể chỉ làm chậm vài ngày, nhưng khi phát sinh vướng mắc, câu hỏi “trách nhiệm thuộc về ai?” lại khó có câu trả lời rõ ràng.

Đây chính là khoảng trống quản trị cần được thu hẹp. Phân cấp không chỉ là trao quyền, mà phải gắn quyền hạn với trách nhiệm, kết quả với người chịu trách nhiệm. Bởi khó yêu cầu một cá nhân chịu trách nhiệm đến cùng nếu họ không được trao đủ thẩm quyền để thực hiện công việc.

Một điểm đáng chú ý khác của Thông tư 58 là yêu cầu quá trình xây dựng, sửa đổi, bổ sung, thay thế và ban hành quy chế phải bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ; lấy ý kiến rộng rãi, công khai của viên chức, người lao động và đại diện người học; đồng thời tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến góp ý. Ở đây tồn tại một khoảng cách tưởng nhỏ nhưng rất quan trọng: khoảng cách giữa việc được hỏi ý kiến và cảm nhận rằng ý kiến của mình thực sự được lắng nghe.

Trần Thanh Tùng, sinh viên Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM), cho rằng quy định này rất thiết thực đối với người học, bởi dù mô hình quản trị đại học được xây dựng theo cách nào, mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu, trong khi sinh viên chính là đối tượng thụ hưởng.

“Trong quá trình học, sinh viên được quyền góp ý, nêu ra thực trạng để nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo. Các kênh thông tin, tương tác giữa nhà trường và sinh viên cần được tổ chức bài bản, thực chất hơn để tiếng nói của sinh viên được lắng nghe và nhà trường có những thay đổi nhằm phục vụ người học tốt hơn”, Tùng nói.

Theo ThS Từ Hữu Công, quản trị đại học không chỉ là thiết kế cơ cấu hay xây dựng những quy định chặt chẽ. Đối tượng của quản trị là một cộng đồng tri thức, nơi giảng viên, nhà khoa học, nhân viên và người học đều có khả năng đóng góp thông tin, kinh nghiệm và phản biện. Một trường đại học mạnh vì vậy không nhất thiết là nơi có ít ý kiến khác nhau. Ngược lại, đó có thể là nơi những khác biệt được nói ra với tinh thần xây dựng, được lắng nghe và xử lý trên những nguyên tắc minh bạch.

Ông cho rằng, nếu thu hẹp được những khoảng cách này, quy chế mới không chỉ giúp trường đại học vận hành đúng mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị nhà trường.

"Thước đo cuối cùng của quản trị tốt không nằm ở việc nhà trường có bao nhiêu quy chế, mà ở chỗ những người đang giảng dạy, làm việc và học tập trong đó có hiểu những quy tắc chung, có cơ hội tham gia và có tin vào cách những quy tắc ấy được xây dựng, thực hiện hay không", ThS Công nói.