Điện Biên đưa cảnh báo thiên tai đến cơ sở

Từ bản tin dự báo đến phương án ứng phó tại chỗ

Trên những cung đường miền núi Điện Biên, mưa lớn kéo dài có thể khiến đất đá sạt xuống mặt đường, dòng chảy dâng nhanh, gây chia cắt giao thông và đe dọa khu dân cư nằm gần khe suối, chân taluy hoặc sườn dốc. Khi nguy cơ xuất hiện, thông tin cảnh báo cần được chuyển nhanh đến chính quyền cơ sở để tổ chức kiểm tra địa bàn, thông báo cho người dân và chuẩn bị phương án bảo đảm an toàn.

Cùng với yêu cầu theo dõi chặt chẽ bản tin dự báo, cảnh báo, chính quyền các xã, phường được đề nghị thông báo thường xuyên đến thôn, bản, tổ dân phố và người dân; rà soát các khu vực có nguy cơ cao, sẵn sàng sơ tán người dân đến nơi an toàn khi cần thiết.

Từ dự báo khí tượng thủy văn đến hành động ở cơ sở là một chuỗi công việc liên tục, trong đó Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên (Sở NN&MT) giữ vai trò quan trọng trong theo dõi diễn biến thiên tai, tham mưu chỉ đạo và chuyển tiếp thông tin cảnh báo.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Sở NN&MT duy trì chế độ trực ban phòng, chống thiên tai 24/24 giờ trong mùa mưa lũ; thường xuyên cập nhật diễn biến thời tiết, khí tượng thủy văn, các đợt mưa lớn, áp thấp nhiệt đới, bão lũ, dông lốc, sét, mưa đá, sạt lở đất. Các bản tin dự báo, cảnh báo được ban hành, chuyển tiếp đến cấp ủy, chính quyền địa phương và người dân để chủ động phòng ngừa, ứng phó.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Điện Biên, vai trò của cơ quan chuyên môn không chỉ dừng ở việc tiếp nhận thông tin. Diễn biến thời tiết cần được cập nhật, đánh giá nguy cơ và chuyển thành khuyến cáo phù hợp với tình hình từng địa bàn.

“Với khu vực có nguy cơ lũ quét, trọng tâm là theo dõi mực nước, dòng chảy và dấu hiệu bất thường ở khe suối; tại sườn dốc, taluy hoặc khu vực có nền đất yếu, cần chú ý nguy cơ sạt lở, nứt đất, đá rơi. Khi nguy cơ tăng cao, chính quyền cơ sở phải chủ động kiểm tra các điểm xung yếu, xác định nơi sơ tán và chuẩn bị lực lượng hỗ trợ người dân” – ông Cảnh nhấn mạnh.

Thực tế ở địa bàn miền núi cho thấy thời gian từ khi xuất hiện mưa lớn đến lúc xảy ra lũ quét hoặc sạt lở có thể rất ngắn. Vì vậy, thông tin cảnh báo cần được truyền tải bằng những cách người dân dễ tiếp nhận: thông báo qua hệ thống truyền thanh, điện thoại, nhóm liên lạc cộng đồng, cán bộ xã, trưởng bản và lực lượng trực tiếp đến các hộ ở khu vực nguy hiểm. Với những nơi sóng điện thoại không ổn định, cần có phương án truyền tin thay thế, không phụ thuộc hoàn toàn vào một kênh liên lạc.

Cùng với chuyển thông tin, Sở phối hợp hướng dẫn địa phương chuẩn bị phương án ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện và vật tư tại chỗ, hậu cần tại chỗ. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng ở những địa bàn đường đi khó khăn, dân cư phân tán, nơi lực lượng cứu hộ từ xa có thể mất thời gian tiếp cận khi thiên tai xảy ra.

Phương án ứng phó cần gắn với từng khu vực, từng nhóm hộ và điều kiện thực tế của địa phương. Việc kiểm tra, khơi thông dòng chảy, cảnh báo tại điểm xung yếu và chuẩn bị phương tiện cũng cần được thực hiện trước khi tình huống khẩn cấp xảy ra.

Để cảnh báo trở thành hành động của mỗi gia đình

Từ đầu năm đến nay, do ảnh hưởng của mưa đá, gió lốc, sét trên địa bàn tỉnh xảy ra 25 đợt thiên tai làm 5 người chết, 7 người bị thương; 294 con gia súc, gia cầm bị chết và cuốn trôi; 866,766 ha lúa và 188,65 ha rau màu bị hư hỏng; 10 ngôi nhà bị hư hỏng; 59 ngôi nhà bị ảnh hưởng (thiệt hại dưới 30%); Tổng giá trị thiệt hại về tài sản ước tính gần 85 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy thiên tai không chỉ gây tổn thất về tài sản mà còn trực tiếp đe dọa tính mạng, sinh kế và khả năng đi lại của người dân. Trong bối cảnh đó, cảnh báo sớm phải đi cùng hướng dẫn cụ thể để người dân biết cần làm gì trước, trong và sau khi xảy ra mưa lũ.

Ở cấp xã, thông tin từ cơ quan chuyên môn cần được chuyển tiếp nhanh đến trưởng bản, tổ dân cư và từng hộ nằm trong khu vực nguy hiểm. Người dân cần được hướng dẫn nhận biết dấu hiệu bất thường. Khi có cảnh báo sơ tán, việc di chuyển đến nơi an toàn cần được ưu tiên.

Mỗi gia đình cũng cần chủ động chuẩn bị những vật dụng thiết yếu như nước uống, thực phẩm, thuốc men, đèn pin, giấy tờ quan trọng và phương tiện liên lạc phù hợp. Tuy nhiên, việc chuẩn bị phải gắn với hướng dẫn của chính quyền và điều kiện thực tế và bảo đảm an toàn.

Khó khăn ở một số địa bàn vùng cao là thông tin không phải lúc nào cũng đến được tất cả người dân cùng thời điểm. Địa hình chia cắt, mưa lớn gây gián đoạn giao thông, mất điện hoặc mất sóng điện thoại có thể ảnh hưởng đến việc truyền tin.

Để khắc phục, công tác truyền thông cần kết hợp nhiều hình thức, từ bản tin chính thức, hệ thống truyền thanh cơ sở đến thông báo trực tiếp tại các hộ có nguy cơ cao. Tại những địa bàn có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, việc phát huy vai trò của trưởng bản, người có uy tín và cán bộ thông thạo tiếng dân tộc sẽ giúp thông tin được giải thích gần gũi, phù hợp với tập quán và điều kiện tiếp nhận của cộng đồng.

Một yếu tố quan trọng khác là diễn tập và kiểm tra phương án ứng phó trước mùa mưa lũ. Khi người dân đã biết đường sơ tán, địa điểm tập kết và cách phối hợp với lực lượng tại chỗ, khả năng phản ứng sẽ chủ động hơn khi có tình huống thực tế. Chính quyền cơ sở cũng cần thường xuyên rà soát các hộ có nguy cơ cao, cập nhật danh sách người cần hỗ trợ và kiểm tra phương tiện, vật tư phục vụ sơ tán, cứu hộ.

Với Sở NN&MT, nhiệm vụ đặt ra là tiếp tục theo dõi sát diễn biến khí tượng thủy văn, nâng cao chất lượng tham mưu, chuyển tiếp kịp thời thông tin cảnh báo và phối hợp với địa phương triển khai phương án ứng phó. Việc đánh giá các điểm thường xảy ra lũ quét, sạt lở, rà soát khu dân cư có nguy cơ và hướng dẫn chuẩn bị theo phương châm “4 tại chỗ” cần được thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ tập trung khi thiên tai đã xảy ra.

Về lâu dài, nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai còn gắn với thích ứng biến đổi khí hậu, quản lý sử dụng đất hợp lý, bảo vệ rừng, khơi thông dòng chảy và hạn chế các hoạt động làm gia tăng nguy cơ sạt lở, ngập úng. Người dân cần được cung cấp thông tin không chỉ trong những đợt mưa lớn mà còn qua các hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng và sinh hoạt cộng đồng thường xuyên.