Những kỳ vọng lớn gửi tới Đại hội XIV: Thể chế kiến tạo, sáng tạo nội sinh và khát vọng quốc tế

Doanh nghiệp: Kỳ vọng thể chế kiến tạo để phát triển mạnh mẽ

Khát vọng từ cộng đồng doanh nghiệp vẫn là một trong những tiếng nói chủ chốt. Ông Nguyễn Bá Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP Thiết bị và Khoa học kỹ thuật Đại Nam, nhìn nhận Đại hội XIV là dịp quan trọng để doanh nghiệp tư nhân thực sự đóng vai trò động lực phát triển.

Theo ông, điều kiện tiên quyết là một thể chế kiến tạo, Nhà nước phải cho phép doanh nghiệp phát triển bình đẳng, minh bạch và bền vững: “Doanh nghiệp cần tiếp cận công bằng các nguồn lực thiết yếu như vốn và đất đai. Nhà nước cần rà soát, sửa đổi quy định về đất đai, đầu tư, để giảm chi phí phi chính thức, loại bỏ rào cản tiếp cận mặt bằng sản xuất. Đồng thời, cần khung pháp lý linh hoạt hơn để doanh nghiệp huy động vốn qua cổ phần, trái phiếu, quỹ mạo hiểm, đặc biệt là các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo”.

Không chỉ dừng lại ở đó, ông Nguyễn Bá Nam kêu gọi cải cách hành chính sâu rộng: số hóa toàn bộ quy trình thuế, hải quan, kiểm tra chuyên ngành; minh bạch hóa thủ tục; chuyển sang kiểm tra, thanh tra dựa vào dữ liệu điện tử; miễn kiểm tra thực tế cho doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt. Đây là con đường để giảm chi phí tuân thủ, tăng hiệu quả hoạt động và khuyến khích doanh nghiệp dồn lực vào đổi mới.

Ông Nam nêu ý kiến: “Hiện nay, các doanh nghiệp mong muốn có cơ chế hỗ trợ chiến lược cho quá trình chuyển đổi kép (xanh – số) như: ưu đãi thuế, quỹ mạo hiểm, vốn cho R&D, công nghệ lõi và công nghiệp hỗ trợ; đồng thời cần lộ trình dài hạn cho các chính sách môi trường, lao động, tiêu chuẩn kỹ thuật để có thể đầu tư chủ động, không bị bất ngờ bởi quy định ngắn hạn”.

Tuy nhiên, ông Nam cũng nhấn mạnh quyền chủ động của doanh nghiệp: “Để vươn lên, doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi cách nghĩ, từ làm gia công sang tạo ra giá trị cao hơn, bằng cách đầu tư mạnh vào nghiên cứu và phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc tế, phát triển thương hiệu, xây dựng chuỗi cung ứng. Liên kết với FDI, tạo hệ sinh thái nội địa, thành lập các cụm ngành (cluster) là cách để doanh nghiệp tăng quy mô, tăng khả năng cạnh tranh toàn cầu”.

Giáo dục: Khát vọng đổi mới toàn diện, tôn trọng con người

Trên mặt trận giáo dục, cô Lương Thu Thủy, giáo viên Trường THCS Trưng Vương (Hà Nội), cũng gửi gắm những kỳ vọng sâu sắc. Cô Thủy rất đồng tình với tinh thần đổi mới mạnh mẽ về giáo dục mà Văn kiện Đại hội XIV hướng tới, đồng thời kỳ vọng những định hướng ấy không phải là khẩu hiệu, mà chuyển biến sâu sắc trong trường học, lớp học, cũng như trong từng trải nghiệm dạy và học.

Cô Thủy cho rằng thể chế giáo dục cần được hoàn thiện rõ ràng, đồng bộ và đặc biệt, “các điều luật, nghị định phải bảo vệ quyền lợi giáo viên, đặc biệt khi họ đứng lớp, tránh các tình trạng tiêu cực, bạo lực học đường. Cơ chế đãi ngộ cho giáo viên, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, cần được cải thiện để họ yên tâm gắn bó, dạy tốt, cống hiến lâu dài”.

Theo cô Thuỷ, đổi mới giáo dục không chỉ dừng ở chuyển đổi số hay tự chủ tài chính trường công, mà cần được cụ thể hóa thành các quy định rõ ràng, công bằng. Đồng thời, nghề giáo cần được tôn vinh hơn - xã hội cần thấy được giá trị của người thầy, không chỉ bằng lời nói mà qua hành động, chẳng hạn như qua diễn đàn lắng nghe giáo viên, khen thưởng công bằng, cơ chế bảo vệ thầy cô...

Về phương pháp đánh giá học sinh, cô Thủy mong muốn có sự chuyển đổi, như giảm áp lực thi cử, tăng cường rèn đức - luyện tài, đồng thời khuyến khích các hình thức học tập, sáng tạo, phản biện. Nhà trường nên mở ra diễn đàn để các thầy cô bày tỏ trăn trở, tâm huyết, để tiếng nói giáo viên được đưa vào chính sách một cách thiết thực.

“Từ những nỗ lực đổi mới giáo dục trong thời gian qua, Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ giúp xây dựng một nền giáo dục hiện đại, gắn liền giá trị nhân văn, giữ được bản sắc văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên số - để mỗi học sinh không chỉ giỏi kỹ năng mà còn giàu nhân cách”, cô Thủy bày tỏ.

Khoa học – Công nghệ: Biến trí tuệ Việt thành lợi thế cạnh tranh

Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và kinh tế tri thức trở thành nền tảng phát triển quốc gia, Việt Nam đứng trước thách thức xác định các ngành công nghệ chiến lược để tập trung nguồn lực, tránh dàn trải và rút ngắn khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu. Ông Nguyễn Đỗ Sơn - Giám đốc Công ty Cổ phần Chứng nhận quốc gia GOOD Việt Nam, đánh giá: “Nguồn lực quyết định của quốc gia không phải đất đai hay vốn, mà là trí tuệ Việt Nam. Hệ thống thể chế khoa học – công nghệ – giáo dục phải mở, linh hoạt và gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp để biến sáng tạo thành động lực tăng trưởng”.

Theo ông Sơn, để phát huy trí tuệ Việt, cần tập trung vào ba trụ cột chính: khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và cơ chế kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp. Việt Nam nên ưu tiên các ngành công nghệ mang tính nền tảng, có khả năng tạo đột phá và lan tỏa rộng, bao gồm công nghệ bán dẫn và vi mạch, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ năng lượng sạch và vật liệu mới, công nghệ sinh học trong y tế, nông nghiệp và chế biến thực phẩm, tự động hóa - robot - IoT công nghiệp, cũng như công nghệ tái chế và kinh tế tuần hoàn. Việc xác định rõ 5 - 6 lĩnh vực trọng điểm sẽ giúp tránh đầu tư dàn trải và tập trung nguồn lực tạo ra kết quả đột phá.

Ông Sơn cho rằng để thực sự phát huy hiệu quả, cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ nghiên cứu và doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần có khả năng chủ động đặt hàng nghiên cứu và được hỗ trợ vốn, đồng thời quyền sở hữu trí tuệ phải được phân định rõ ràng. Nguồn vốn khoa học – công nghệ cũng cần tập trung vào các dự án có tính ứng dụng cao, loại bỏ các nghiên cứu hình thức, trùng lặp và đảm bảo kết quả đến được doanh nghiệp.

Việc mở quyền tiếp cận và thương mại hóa các nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, ví dụ thông qua sàn chia sẻ công nghệ quốc gia, sẽ giúp chuyển các phát minh, sáng chế thành sản phẩm thực tế. Bên cạnh đó, khuyến khích học hỏi, mua lại và chuyển giao công nghệ quốc tế, thông qua các chương trình trao đổi chuyên gia, tu nghiệp tại nước ngoài, cũng là một yếu tố then chốt để nâng cao năng lực đổi mới.

Trong thông điệp gửi tới Đại hội XIV, ông Sơn cho rằng: “Cần chọn đúng ngành công nghệ chiến lược, tập trung đầu tư, kết nối chặt chẽ viện – trường – doanh nghiệp, trao quyền tự chủ cho đại học và mở rộng tiếp cận, chia sẻ, thương mại hóa các nghiên cứu từ ngân sách nhà nước. Đây chính là nền tảng để biến trí tuệ Việt thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng và đổi mới sáng tạo”.

Công nghiệp văn hóa và di sản: Khát vọng mềm, tầm nhìn chiến lược

Một trong những điểm nhấn quan trọng được nhiều chuyên gia, nhà văn hóa và nghệ sĩ lưu ý trong Dự thảo văn kiện là việc xác định công nghiệp văn hóa không chỉ là một lĩnh vực kinh tế mà còn là trụ cột chiến lược, nơi phát huy sức mạnh mềm của quốc gia. Theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, công nghiệp văn hóa cần được phát triển mạnh mẽ, gắn liền với đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế, với các ngành trọng điểm như phim, âm nhạc, trò chơi điện tử, thiết kế và du lịch di sản. Đây chính là những lĩnh vực có tiềm năng tạo giá trị gia tăng lớn, đồng thời lan tỏa bản sắc Việt Nam ra toàn cầu.

Từ góc nhìn văn – nghệ sĩ, ca sĩ Đông Hùng (Nhà hát Ca múa nhạc Thăng Long) chia sẻ: “Con đường nghệ thuật tôi đang theo đuổi là một phần nhỏ trong hành trình truyền tải niềm tự hào dân tộc và tinh thần chính luận. Những chương trình nghệ thuật chính luận, những sự kiện văn hóa lớn của quốc gia thời gian qua đã cho thấy âm nhạc góp phần củng cố sức mạnh văn hóa dân tộc. Chính tinh thần Việt Nam mạnh mẽ trong âm nhạc đã gắn kết cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào, và tạo nên nguồn sức mạnh bền bỉ của đất nước”.

Anh kỳ vọng rằng khi công nghiệp văn hóa được thúc đẩy, các nghệ sĩ sẽ có điều kiện sáng tạo những tác phẩm vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa tạo hiệu ứng kinh tế, góp phần đưa bản sắc Việt vươn ra thế giới.

Song song với công nghiệp văn hóa, phát triển kinh tế di sản cũng là điểm nhấn quan trọng. Nhiều chuyên gia văn hóa cho rằng các di sản lịch sử, văn hóa nên được khai thác gắn với cộng đồng để tạo sinh kế bền vững, thay vì chỉ bảo tồn hình thức. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển không chỉ duy trì bản sắc dân tộc mà còn tạo ra giá trị kinh tế lâu dài, trở thành một phần quan trọng trong chiến lược công nghiệp văn hóa quốc gia.

Như vậy, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản không đơn thuần là lĩnh vực kinh tế hay văn hóa riêng lẻ; chúng là trụ cột mềm, vừa tạo giá trị kinh tế, vừa lan tỏa bản sắc, nâng tầm thương hiệu quốc gia. Khi được định hướng chiến lược và đầu tư đúng mức, đây sẽ là động lực nội sinh mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào mục tiêu phát triển bền vững, hội nhập quốc tế, đồng thời nối liền với khát vọng đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Thanh niên và tuổi trẻ: Gánh vác khát vọng đổi mới

Thanh niên Việt Nam, đặc biệt là sinh viên và trí thức trẻ, đang nhìn Đại hội XIV như một cơ hội để khẳng định vai trò, thể hiện khát vọng đổi mới và cống hiến. Họ không đứng bên lề, mà muốn trực tiếp góp tiếng nói, kiến nghị cơ chế để xây dựng tương lai đất nước.

“Thế hệ trẻ Việt Nam ý thức rất rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới. Ngoài nhiệm vụ không ngừng học tập, trau dồi kiến thức, chúng tôi chủ động trong tiếp cận, nghiên cứu khoa học để đóng góp những giải pháp sáng tạo, thiết thực cho các vấn đề phát triển của đất nước. Chúng tôi mong muốn Nhà nước có thêm nhiều giải thưởng, chương trình hỗ trợ nghiên cứu, khởi nghiệp và các sáng kiến đổi mới, để tạo điều kiện, khuyến khích thanh niên phát huy năng lực, khát vọng cống hiến, đồng thời gắn kết tri thức trẻ với các định hướng chiến lược của quốc gia” - Nguyễn Hoàng Kiều Anh - sinh viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ.

Tại Hội nghị cán bộ chủ chốt của Đoàn, Hội, Đội và thanh thiếu nhi tiêu biểu trong và ngoài nước góp ý văn kiện Đại hội XIV, thế hệ trẻ đề cập tới nhiều vấn đề lớn: “đột phá từ tri thức, nhân tài”, “mô hình kinh tế mới”, “lấy con người làm trung tâm trong giáo dục”, “dân chủ xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên số” và vai trò xung kích của thanh niên trong xây dựng và chỉnh đốn hệ thống chính trị.

Từ rất nhiều ý kiến, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn, Bùi Quang Huy tổng kết rằng thanh niên mong muốn được trao cơ hội lớn hơn: “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm”. Họ muốn một chiến lược quốc gia dài hạn để phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài trẻ, không chỉ trong nghiên cứu khoa học, mà cả trong quản trị, khởi nghiệp, văn hóa và đổi mới sáng tạo. Những tiếng nói này gửi thông điệp rõ ràng, thanh niên Việt Nam không chỉ là người thụ hưởng chính sách, mà còn là lực lượng chủ lực trong nhiệm vụ xây dựng đất nước. Họ đặt niềm tin vào tương lai, mong muốn thể chế mở hơn, cơ chế công bằng hơn để thế hệ trẻ được tự do phát triển, sáng tạo và cống hiến.

Hành trình từ khát vọng tới hành động

Từ doanh nghiệp, nhà giáo, trí thức, thanh niên đến nghệ sĩ… tất cả dường như hòa cùng một nhịp đập: Đại hội XIV phải là bước ngoặt, mở ra một thời kỳ đổi mới thể chế mạnh mẽ, nuôi dưỡng nguồn lực con người tinh hoa, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và đưa Việt Nam vươn ra thế giới. Đây không chỉ là tiếng nói, mà là khát vọng, là niềm tin và là lời kêu gọi hành động. Khoa học - công nghệ phải trở thành nền tảng dẫn dắt; giáo dục phải nuôi dưỡng nhân cách và sáng tạo; văn hóa - nghệ thuật phải lan tỏa bản sắc Việt; và thanh niên phải là lực lượng tiên phong, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, để đưa đất nước tiến nhanh, tiến xa.

Với những kỳ vọng và quyết tâm ấy, Việt Nam sẵn sàng bước vào một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của đổi mới toàn diện, hội nhập sâu rộng, phát triển bền vững và tự hào dân tộc. Đây không còn là câu chuyện của riêng Đảng hay Nhà nước, mà là sứ mệnh của mỗi con người, mỗi cộng đồng cùng nhau viết nên tương lai Việt Nam, biến những khát vọng hôm nay thành hiện thực của ngày mai.