Đại hội XIV nhìn từ văn hóa: Nguồn lực nội sinh cho khát vọng vươn mình của đất nước

Làm thế nào để chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sức mạnh kinh tế – xã hội cụ thể, nâng cao “sức mạnh mềm” và tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số sâu rộng? Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Hương Giang - chuyên gia, nhà nghiên cứu văn hóa để phân tích rõ những vấn đề cốt lõi xung quanh nội dung này.

+ Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Theo ông, đâu là những cơ chế đột phá cần thiết để biến các giá trị văn hóa – vốn mang tính trừu tượng thành sức mạnh kinh tế – xã hội cụ thể?

- Chuyên gia văn hoá Ngô Hương Giang: Đại hội XIV xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực và động lực phát triển thể hiện một bước tiến rất lớn trong tư duy chiến lược. Vấn đề cốt lõi hiện nay là phải có những cơ chế đủ mạnh để hiện thực hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực cụ thể cho phát triển.

Theo tôi, trước hết, cần chuyển mạnh từ tư duy “bao cấp cho văn hóa” sang tư duy “đầu tư cho văn hóa”, coi các ngành công nghiệp văn hóa là khu vực kinh tế có giá trị gia tăng cao, có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

Song song với đó là việc hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ, khai thác và thương mại hóa hợp lý các giá trị di sản, tri thức bản địa và sáng tạo đương đại.

Khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong chuỗi giá trị phát triển, nó sẽ trở thành động lực nội sinh thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất xã hội và sức cạnh tranh quốc gia.

+ Nhiệm kỳ Đại hội XIV đặt nhiệm vụ xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc xác lập các hệ giá trị này có ý nghĩa như thế nào đối với việc nâng cao “sức mạnh mềm” và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế?

- Chuyên gia văn hoá Ngô Hương Giang: Việc xây dựng đồng bộ hệ giá trị quốc gia, văn hóa, gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam có ý nghĩa như một “bộ mã định danh” của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Trong hội nhập, cạnh tranh không chỉ diễn ra về kinh tế hay công nghệ, mà ngày càng diễn ra gay gắt về hệ giá trị và bản sắc.

Do đó, các chuẩn mực cốt lõi như tinh thần yêu nước, trách nhiệm cộng đồng, kỷ luật, sáng tạo và nhân văn chính là nền tảng để hình thành nhân cách con người Việt Nam tin cậy, bản lĩnh và có khả năng thích ứng cao. Đó là sức mạnh mềm, tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững mà không quốc gia nào có thể sao chép.

+ Đại hội XIV của Đảng cũng lần đầu nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng. Theo ông, việc phát triển “văn hóa số” và “công dân số” có đạo đức, kỷ luật sẽ tác động như thế nào tới phát triển bền vững và an ninh quốc gia?

- Chuyên gia văn hoá Ngô Hương Giang: Có thể thấy rằng, không gian mạng đã trở thành không gian văn hóa – xã hội đặc biệt, tác động trực tiếp đến nhận thức, hành vi và hệ giá trị của con người Việt Nam.

Xây dựng văn hóa số và công dân số không chỉ là yêu cầu về chuyển đổi số quốc gia, mà còn là vấn đề an ninh và phát triển bền vững.

Một cộng đồng công dân số có kỷ luật, trách nhiệm và năng lực phản biện cao sẽ góp phần hạn chế các nguy cơ về thông tin sai lệch, xung đột xã hội và suy thoái niềm tin.

Ngược lại, nếu buông lỏng quản trị văn hóa trên không gian mạng, các giá trị lệch chuẩn có thể sẽ làm xói mòn nền tảng tinh thần xã hội và gây bất ổn định.

+ Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Phát triển bền vững trước hết phải dựa vào con người và văn hóa”. Ông nhìn nhận như thế nào về quan điểm cho rằng, đầu tư cho văn hóa và giáo dục chính là đầu tư cho hạ tầng quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045?

- Chuyên gia văn hoá Ngô Hương Giang: Quan điểm này là hoàn toàn đúng đắn và mang tầm chiến lược dài hạn.

Trong dài hạn, đầu tư cho văn hóa và giáo dục chính là đầu tư cho sự phát triển con người Việt Nam toàn diện.

Trong khi hạ tầng vật chất như đường sá, nhà máy hay công nghệ có thể được xây dựng nhanh chóng, thì nhân cách, tri thức và bản lĩnh văn hóa của con người lại cần thời gian dài để bồi đắp.

Muốn hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển vào năm 2045, Việt Nam buộc phải coi văn hóa và giáo dục là trụ cột chiến lược.

Đầu tư cho văn hóa và giáo dục chính là đầu tư cho con người Việt Nam phát triển toàn diện – không chỉ giỏi chuyên môn, làm chủ khoa học – công nghệ, mà còn có chiều sâu văn hóa, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến. Đây chính là nền tảng vững chắc nhất cho phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên mới.