Cảnh báo sốc nhiệt, say nắng trong đợt nắng nóng khắc nghiệt

Sốc nhiệt, suy đa tạng do nắng nóng

Miền Bắc đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt nhất từ đầu mùa hè với nền nhiệt phổ biến 38-40°C, có nơi vượt ngưỡng 40°C. Nắng nóng cực đoan khiến nguy cơ say nắng, kiệt sức do nhiệt và sốc nhiệt gia tăng, đặc biệt ở những người thường xuyên làm việc ngoài trời như tài xế, shipper, công nhân xây dựng, lao động tự do…

Theo thông tin từ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, thời gian gần đây, Khoa Cấp cứu liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp say nắng, sốc nhiệt nguy hiểm do lao động ngoài trời trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, nhiệt độ tăng cao. Đáng chú ý, có bệnh nhân nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, trụy mạch, tiên lượng rất nặng, phải cấp cứu tích cực.

Điển hình như trường hợp bệnh nhân N.B.K (50 tuổi, tỉnh Phú Thọ). Theo lời kể của gia đình, người bệnh gặt lúa ngoài trời nắng nóng liên tục khoảng 2 giờ, sau đó xuất hiện mệt lả, hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, thở nhanh, co quắp tay chân, đau mỏi toàn thân và nhanh chóng được gia đình đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Tại Khoa Cấp cứu, người bệnh được bác sĩ chẩn đoán bị say nắng, say nóng. Ngay lập tức, người bệnh được xử trí bù nước và điện giải, làm mát, sau khoảng 1 giờ cấp cứu, người bệnh tỉnh táo trở lại, các triệu chứng co quắp tay chân và đau nhức giảm rõ rệt. Hiện tại sức khỏe ổn định và chuẩn bị được ra viện.

Hay trường hợp bệnh nhân L.T.K (69 tuổi, tỉnh Phú Thọ), được gia đình đưa vào viện sau khi xuất hiện choáng ngất trong lúc làm việc ngoài đồng. Người bệnh được sơ cứu tại trạm y tế trong tình trạng sốt cao tới 40°C, sau đó nhanh chóng chuyển đến Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ khi hôn mê sâu, sốt cao 41-42°C, huyết áp phụ thuộc thuốc vận mạch, tiểu ít. Người bệnh được chẩn đoán sốc nhiệt - suy đa tạng.

Người bệnh lập tức được triển khai các biện pháp hồi sức tích cực như hạ thân nhiệt chỉ huy, thở máy, sử dụng thuốc vận mạch, bù nước điện giải và theo dõi sát tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc. Hiện tình trạng người bệnh vẫn rất nguy hiểm và đang tiếp tục được theo dõi, điều trị tích cực.

Nhận diện sớm các dấu hiệu nguy hiểm

Chia sẻ về vấn đề này, Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Nguyễn Minh Hiếu, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai cho biết: say nóng, say nắng là tình trạng xảy ra khi cơ thể bị bị rối loạn điều hòa thân nhiệt do tiếp xúc quá lâu với môi trường nắng nóng ẩm, nhiệt độ cao không chỉ ngoài trời mà cả trong nhà, hoặc do thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột.

Ở mức độ nhẹ, người bị say nắng, say nóng có biểu hiện mệt mỏi, khát nước, chóng mặt, tăng nhịp tim, nhịp thở, đánh trống ngực, chuột rút. Ở mức độ nặng sẽ thấy đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, buồn nôn hoặc nôn, liệt nửa người, co giật, bất tỉnh, hôn mê, trụy tim mạch và có thể tử vong.

Theo bác sĩ Hiếu, say nóng xảy ra khi cơ thể mất cân bằng thải nhiệt do hoạt động kéo dài trong môi trường có nhiệt độ cao, hoặc lao động thể lực nặng. Nguy cơ này càng tăng khi cơ thể bị cản trở thải nhiệt bởi quần áo không thấm hút mồ hôi, môi trường có độ ẩm cao, thông gió kém hoặc không được bù đủ nước. Người cao tuổi và trẻ nhỏ là những nhóm có khả năng điều hòa thân nhiệt kém nên dễ bị say nóng hơn.

“Còn say nắng xảy ra khi ánh nắng chiếu trực tiếp vào vùng đầu, cổ, gáy, làm rối loạn trung tâm điều hòa thân nhiệt trong não, thường gặp vào giữa trưa khi ra đường không đội mũ. Say nắng sẽ xuất hiện nhanh hơn so với say nóng bởi trước khi có tình trạng say nóng cơ thể sẽ cố gắng điều hòa để lượng nhiệt sinh ra và mất đi cân bằng nhau” - bác sĩ Hiếu phân tích.

Theo các bác sĩ, triệu chứng say nắng, say nóng ở người lớn và trẻ em có biểu hiện khác nhau. Ở trẻ lớn, người lớn thường xuất hiện sốt cao, trên 40°C. Nôn, buồn nôn, hoa mắt chóng mặt, nặng hơn là rối loạn ý thức, co giật, hôn mê. Các triệu chứng khác bao gồm: thở nhanh, tim đập nhanh, da khô, nóng và chuột rút do mất nước.

Theo các bác sĩ, khi đang ở trong môi trường nắng nóng mà xuất hiện các dấu hiệu như mệt lả, khát nước, buồn nôn,…, người dân cần nghĩ ngay đến nguy cơ say nóng, say nắng. Khi đó, cần lập tức ngừng làm việc ở trong môi trường nắng nóng, đến khu vực thoáng mát, đồng thời bổ sung nước sớm để tránh tình trạng tiến triển nặng và gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Đặc biệt, ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, say nắng, say nóng thường khó nhận biết do triệu chứng dễ nhầm với bệnh lý khác. Dấu hiệu ban đầu có thể là sốt cao, mất nước, da nhăn, khát và đòi bú nhiều; nặng hơn có thể co giật, hôn mê. Vì vậy, phụ huynh cần chú ý đến môi trường, thời tiết tại thời điểm trẻ xuất hiện triệu chứng để sớm nghĩ tới nguy cơ say nắng, say nóng.

Đồng quan điểm trên, TS.BS. Lê Ngọc Duy - Trưởng Khoa Cấp cứu và Chống độc, Bệnh viện Nhi Trung ương thông tin: trẻ bị say nắng, say nóng có thể tăng nhịp tim, khó thở, co giật, hôn mê, thậm chí dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

“Để phòng tránh say nắng, sốc nhiệt trong thời tiết nắng nóng kéo dài, các bác sĩ khuyến cáo người dân hạn chế hoạt động quá lâu ngoài trời, đặc biệt trong khung giờ nắng nóng gay gắt giữa trưa. Khi phải lao động hoặc vận động ngoài trời, cần chủ động bổ sung đủ nước và điện giải trước, trong và sau khi hoạt động. Người dân nên uống khoảng 600-800ml nước trước khi vận động và bổ sung khoảng 200ml mỗi 20 phút, kể cả khi chưa cảm thấy khát.
Bên cạnh đó, nên mặc quần áo rộng rãi, màu sáng, có khả năng thấm hút mồ hôi tốt; đội mũ rộng vành, sử dụng kem chống nắng khi di chuyển hoặc làm việc ngoài trời. Chế độ dinh dưỡng cũng cần được chú ý với các thực phẩm giàu tinh bột, đầy đủ năng lượng để hỗ trợ cơ thể điều hòa thân nhiệt, đồng thời hạn chế ăn quá nhiều đạm nhằm tránh sinh nhiệt quá mức.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo không sử dụng rượu bia trong thời tiết nắng nóng bởi đồ uống có cồn dễ gây giãn mạch, mất nước và làm tăng nguy cơ sốc nhiệt khi ở ngoài trời trong thời gian dài.

Theo bác sĩ Duy, khi trẻ có dấu hiệu bị say nắng, phụ huynh cần nhanh chóng gọi cấp cứu 115, đồng thời đưa trẻ đến nơi thoáng mát, tránh tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao. Có thể lau người bằng nước mát và quạt để hỗ trợ hạ thân nhiệt cho trẻ.

“Trong trường hợp trẻ hôn mê, cần lập tức gọi hỗ trợ và tiến hành hồi sức tim phổi nếu cần thiết. Nếu trẻ còn tỉnh táo, nên cho uống từng lượng nhỏ nước mát, khoảng một cốc mỗi 15 phút cho đến khi tình trạng cải thiện. Đồng thời, cần liên tục theo dõi thân nhiệt, nhịp tim và hô hấp của trẻ trong thời gian chờ nhân viên y tế và xe cấp cứu tới hỗ trợ”, bác sĩ Duy khuyến cáo thêm.