Tài xế Uber ngủ gật 20 phút, để Tesla tự lái và gây tranh cãi dữ dội

Một đoạn video lan truyền mạnh trên mạng xã hội những ngày qua đang khiến dư luận quốc tế bàn luận sôi nổi khi ghi lại cảnh một tài xế Uber ngủ say trên ghế lái, trong lúc chiếc Tesla tự di chuyển trên đường cao tốc.

Hành khách ngồi phía sau đã quay lại toàn bộ sự việc với tâm lý vừa thích thú vừa lo lắng, cho biết chiếc xe vẫn đi đúng tốc độ, rẽ đúng lối ra và đưa anh đến điểm đến an toàn, dù người cầm lái không hề tỉnh dậy.

Theo chia sẻ của tài khoản @boostedboikyle trên nền tảng X, tài xế đã ngủ khoảng 20 phút, chiếm gần 90% thời gian chuyến đi. Trong suốt quãng đường đó, hệ thống dẫn đường được kích hoạt, xe di chuyển đúng làn và không có dấu hiệu mất kiểm soát.

Video được lồng nhạc nền ca khúc Beautiful Things của Benson Boone, tạo cảm giác vừa hài hước vừa rùng mình, đúng kiểu khiến người xem phải tự hỏi liệu có nên bật cười trước tình huống này hay không.

Bên dưới sự giải trí mang tính lan truyền là một câu chuyện nghiêm túc hơn nhiều liên quan trực tiếp đến an toàn giao thông và cách công chúng hiểu về công nghệ hỗ trợ lái xe. Tên gọi Full Self Driving của Tesla từ lâu đã gây tranh cãi, bởi nó gợi ý khả năng tự hành hoàn toàn, trong khi thực tế công nghệ này vẫn đòi hỏi con người giám sát liên tục. Khoảng cách giữa cách đặt tên và năng lực thực tế đang bộc lộ rõ rủi ro, và đoạn video nói trên được xem là minh họa sống động.

Theo phân loại của Hiệp hội Kỹ sư Ô tô SAE International, hệ thống Full Self Driving của Tesla chỉ đạt mức độ tự động hóa cấp 2. Ở cấp độ này, xe có thể tự xử lý đồng thời việc đánh lái, tăng tốc và phanh, nhưng người lái vẫn phải tập trung và sẵn sàng can thiệp bất cứ lúc nào.

Nói cách khác, đây là hệ thống hỗ trợ lái nâng cao chứ không phải công nghệ tự hành hoàn toàn. Tesla cũng thừa nhận điều này trong tài liệu hướng dẫn, khi yêu cầu tài xế luôn đặt tay lên vô lăng và chú ý quan sát đường đi, với sự hỗ trợ của camera theo dõi sự tỉnh táo.

Chính vì vậy, việc một tài xế có thể ngủ suốt chặng đường cao tốc mà xe không tự động dừng lại đã đặt ra dấu hỏi lớn về hiệu quả của cơ chế giám sát người lái. Theo lý thuyết, hệ thống sẽ phát cảnh báo và buộc xe tấp vào lề nếu phát hiện người điều khiển không phản hồi. Trường hợp trong video cho thấy cơ chế này hoặc đã không kích hoạt, hoặc không đủ mạnh để ngăn chặn hành vi nguy hiểm.

Bối cảnh của sự việc càng đáng chú ý hơn khi nhìn lại những cam kết trong quá khứ của Giám đốc điều hành Tesla Elon Musk. Từ khoảng năm 2016, ông nhiều lần tuyên bố xe Tesla sẽ đạt khả năng tự hành hoàn toàn chỉ trong một vài năm.

Tuy nhiên, mốc thời gian này liên tục bị lùi lại. Đầu năm nay, trong một cuộc họp công bố kết quả kinh doanh, ông Musk đã phải thừa nhận rằng mục tiêu tự hành hoàn toàn chưa đạt được như kỳ vọng trước đó. Sự điều chỉnh này ít gây chú ý hơn rất nhiều so với những tuyên bố đầy lạc quan trong quá khứ, nhưng tác động của các cam kết cũ thì vẫn còn.

Vấn đề nằm ở chỗ người dùng thường hành xử dựa trên những gì họ tin rằng công nghệ có thể làm được. Khi một hệ thống được gọi là Full Self Driving, nhiều tài xế sẽ có xu hướng tin rằng xe đủ khả năng tự vận hành an toàn trong thời gian dài. Trong bối cảnh đó, việc tài xế Uber ngủ gật không còn là tình huống cá biệt, mà là hệ quả dễ đoán của nhiều năm truyền thông thổi phồng khả năng công nghệ.

Phản ứng của cộng đồng mạng đối với đoạn video cũng cho thấy sự chia rẽ rõ rệt. Một bộ phận cho rằng đây là minh chứng ấn tượng cho năng lực của công nghệ Tesla khi xe vẫn hoàn thành chuyến đi mà không xảy ra sự cố. Ngược lại, nhiều ý kiến nhấn mạnh tài xế đã vi phạm điều khoản sử dụng của chính Tesla, đồng thời đặt câu hỏi về trách nhiệm của dịch vụ gọi xe khi để xảy ra tình huống như vậy.

Một số bình luận còn lo ngại kịch bản nguy hiểm hơn có thể xảy ra nếu tài xế tỉnh dậy đột ngột và phản xạ hoảng loạn, giật vô lăng giữa lúc xe đang vận hành ổn định. Quan điểm này làm nổi bật mâu thuẫn cốt lõi của công nghệ hỗ trợ lái hiện nay, khi ranh giới giữa con người và máy móc chưa đủ rõ ràng, và sự can thiệp thiếu kiểm soát của con người đôi khi còn nguy hiểm hơn việc để hệ thống tiếp tục hoạt động.

Các tài khoản chuyên theo dõi công nghệ Tesla cũng lên tiếng cho rằng hành khách nên đánh thức tài xế trong những tình huống tương tự, dù thừa nhận việc này cũng tiềm ẩn rủi ro. Hệ thống theo dõi mắt của Tesla được cho là có thể bị ảnh hưởng bởi kính râm hoặc tư thế ngồi, khiến khả năng phát hiện buồn ngủ không đạt hiệu quả tuyệt đối.

Từ góc nhìn rộng hơn, sự việc không nên được xem là câu chuyện vui về công nghệ, mà là lời cảnh báo về khoảng cách giữa nhận thức và thực tế. Một hệ thống cấp 2 với người lái ngủ gật không phải là thành công, mà là một tình huống may mắn không dẫn đến hậu quả xấu. Khi những video như vậy lan truyền với giọng điệu hào hứng, chúng vô tình bình thường hóa hành vi nguy hiểm và làm lu mờ thông điệp an toàn.

Trong bối cảnh công nghệ hỗ trợ lái ngày càng phổ biến, bài học rút ra là tên gọi và truyền thông cần phản ánh đúng giới hạn của hệ thống. Khi người lái hiểu rõ mình vẫn là yếu tố chịu trách nhiệm cuối cùng, những rủi ro tương tự mới có thể được hạn chế.