Vì sao thị trường dầu mỏ vẫn tiếp tục đặt niềm tin vào Tổng thống Trump?

Theo truyền thông Mỹ ngày 3/8, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Tôi đồng ý đình chỉ chiến dịch ném bom và tấn công Iran. Thật vinh dự khi vấn đề kéo dài này đang sắp có giải pháp”.

Đó là ngày 8/4, khi Tổng thống Trump tuyên bố ngừng bắn với Iran. Giá dầu đã giảm 13% ngay trong ngày hôm đó.

Trong 5 tháng qua, ông Trump nhiều lần tuyên bố các cuộc đàm phán với Iran đạt được những tiến triển đáng kể, từ đó hủy các kế hoạch hành động quân sự nhằm vào Iran, khiến giá dầu liên tục giảm.

Ông Trump viết ngày 5/5 khi đồng ý hoãn chiến dịch quân sự tại eo biển Hormuz: “Đã đạt được tiến triển rất lớn hướng tới thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran”. Sau thông điệp đó, giá dầu giảm 13% trong ba ngày.

Điều này cũng xảy ra vào tuần trước, khi giá dầu lao dốc 20% chỉ trong ba ngày sau khi ông Trump tạm dừng kế hoạch tấn công Iran. Ngày 3/8, kịch bản đó lại lặp lại: giá dầu giảm thêm 5% sau khi ông Trump hủy cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran và cho biết các cuộc đàm phán sẽ được nối lại.

Đến lúc này, nhiều người có thể nghĩ rằng thị trường dầu mỏ hẳn đã rút ra bài học và không còn dựa vào phát ngôn của Tổng thống. Thế nhưng, thị trường dầu vẫn bị cuốn theo những thông điệp của ông Trump, khi các thời hạn liên tục bị lùi, đàm phán lúc tiến lúc lùi và các chiến dịch ném bom khi diễn ra khi tạm dừng.

Kịch bản lặp đi lặp lại

Thị trường dầu mỏ biến động mạnh trong suốt cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran. Kể từ đầu tháng 3, giá dầu đã tăng từ 9% trở lên trong sáu đợt tăng kéo dài một hoặc nhiều ngày. Tuy nhiên, xu hướng chung của thị trường vẫn nghiêng về kỳ vọng hòa bình khi giá dầu giảm từ 9% trở lên trong tám đợt khác trong cùng giai đoạn.

Phần lớn các đợt giảm giá này diễn ra khi Tổng thống Trump hoặc các quan chức trong chính quyền tuyên bố đạt tiến triển trong đàm phán hoặc hứa hẹn sẽ mở lại eo biển Hormuz.

Ngày 10/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuyên bố tàu hải quân Mỹ đã hộ tống tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Giá dầu giảm 11%.

Ngày 23/3, ông Trump thông báo trên Truth Social bằng chữ in hoa: “TÔI RẤT VUI ĐƯỢC THÔNG BÁO RẰNG HAI NGÀY QUA, HỢP CHÚNG QUỐC HOA KỲ VÀ IRAN ĐÃ CÓ NHỮNG CUỘC THẢO LUẬN RẤT TÍCH CỰC VÀ HIỆU QUẢ”. Giá dầu giảm 11%.

Ngày 29/5, ông Trump đăng: “Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran đang tiến triển rất thuận lợi!”. Giá dầu giảm 10% ngay trong ngày.

Ngày 11/6, ông tuyên bố khi hủy chiến dịch ném bom quy mô lớn, mở đầu cho đợt giảm 16% của giá dầu kéo dài bốn ngày: “Không biết các bạn có nghe chưa, nhưng hôm nay chúng ta đã kết thúc cuộc chiến với Iran”.

Hy vọng của thị trường dầu

Dù nhiều lần như vậy diễn ra trong nhiều tháng qua, nhưng thị trường dầu vẫn có lý do để giữ thái độ lạc quan.

Chỉ 6 tháng trước, trước khi chiến sự bùng phát, mối lo lớn nhất của thị trường dầu là tình trạng dư cung. Các nước trong OPEC ngày càng mất kiên nhẫn với các hạn ngạch sản lượng và bắt đầu tăng khai thác dù nhu cầu vẫn tương đối thấp. Theo Capital Economics, lượng dầu thô tồn kho trên toàn cầu khi đó ở mức cao kỷ lục và nguồn cung vượt nhu cầu khoảng 4 triệu thùng/ngày.

Sau đó một tháng, giá dầu nhanh chóng giảm xuống dưới mức trước chiến tranh khi thị trường bất ngờ quay trở lại tình trạng dư cung. Trong thời gian xung đột, thế giới đã học cách thích nghi khi không còn 13 triệu thùng dầu mỗi ngày từng được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Khoảng 5 triệu thùng/ngày trong số đó đã được chuyển hướng qua Saudi Arabia ra Biển Đỏ. Tuy nhiên, lực lượng Houthi thân Iran đã phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, gây khó khăn cho khả năng xuất khẩu dầu của Saudi Arabia qua tuyến đường thay thế này.

Một phần đáng kể khác trong số 13 triệu thùng/ngày được bù đắp bằng lượng dầu dự trữ khẩn cấp mà các nước phương Tây đã liên tục tung ra thị trường trong nhiều tháng. Trong khi đó, Trung Quốc, vốn có lượng dự trữ dầu khổng lồ, cũng rút bớt kho dự trữ và cắt giảm nhập khẩu dầu thô hơn 4 triệu thùng/ngày.

Vì vậy, khi eo biển Hormuz được mở trở lại trong khoảng ba tuần vào tháng 6 và khoảng 200 triệu thùng dầu nhanh chóng được xuất khẩu từ vịnh Ba Tư lần đầu tiên sau nhiều tháng, thị trường toàn cầu đột ngột rơi vào tình trạng dư cung trước khi kịp thích nghi. Giá dầu vì thế lao dốc.

Nền hòa bình mong manh đó không kéo dài, nhưng thị trường vẫn còn nhớ rất rõ những gì đã diễn ra vào tháng 2 và tháng 6.

Điểm bùng phát

Dù vậy, khoảng cách giữa giá dầu và tình trạng thắt chặt nguồn cung trên thị trường hiếm khi lớn như hiện nay.

Lượng dầu thô có sẵn của các công ty dầu khí đang giảm nhanh chóng. Điều này đặc biệt rõ tại Cushing (bang Oklahoma) - trung tâm trung chuyển đường ống dầu lớn nhất nước Mỹ và là nơi lượng dầu có sẵn đã giảm xuống thấp hơn ngưỡng an toàn vận hành.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu tại đầu mối quan trọng này đã giảm xuống còn 18,6 triệu thùng trong những tuần gần đây. Khi lượng tồn kho xuống dưới 20 triệu thùng, việc vận hành hệ thống đường ống sẽ chịu áp lực lớn hơn do cần nhiều năng lượng hơn để bơm dầu qua các đường ống.

Đến một thời điểm nào đó, phần còn lại trong các bể chứa chỉ là lớp cặn dưới đáy và các quy luật vật lý sẽ khiến dầu không thể tiếp tục lưu thông qua hệ thống đường ống trọng yếu này.

Cushing không phải là trường hợp duy nhất. Lượng dầu thương mại trên toàn cầu hiện chỉ tương đương khoảng 57 tuần tiêu thụ, tiến gần ngưỡng căng thẳng vận hành là khoảng 55 tuần.

Đó là lý do thị trường đang đánh giá thấp rủi ro này. Trong lịch sử, mỗi khi lượng dự trữ dầu xuống các mức thấp tương tự, giá dầu thường cao hơn khoảng 20% so với hiện tại.

Nếu dầu ở vịnh Ba Tư không tăng đáng kể và bền vững, thị trường dầu cuối cùng sẽ chạm tới “điểm bùng phát” - thời điểm lượng tồn kho không còn đủ để bù đắp phần nguồn cung bị gián đoạn.

Khi đó, giải pháp duy nhất là giá dầu phải tăng mạnh nhằm làm giảm nhu cầu tiêu thụ, qua đó đưa thị trường trở lại trạng thái cân bằng. Để đạt được điều này, giá dầu có thể phải vượt ngưỡng 150 USD/thùng, cao hơn nhiều so với mức đỉnh lịch sử.

Điều đó có thể xảy ra chỉ trong chớp mắt. Nhưng ở thời điểm hiện tại, thị trường vẫn tiếp tục dựa vào tuyên bố của Tổng thống Trump rằng Mỹ sắp có giải pháp.