Khi người trẻ 'tìm đường' cho nghề xưa

Từ một nghề vốn gắn với đôi tay và kinh nghiệm của người thợ, cơ sở Tranh thêu Xuân Nguyên ở làng Khoái Nội (Thường Tín, Hà Nội) đã có thêm những cách tiếp cận mới để đưa câu chuyện của làng nghề đến gần hơn với công chúng.

Nghề truyền thống trong đời sống hiện đại

Trước những thay đổi nhanh chóng của nhịp sống hiện đại, nghề truyền thống đang đứng trước bài toán trong việc tìm cách thích nghi để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người dùng.

Gắn bó với nghề thêu hơn 40 năm, nghệ nhân Lê Văn Nguyên, chủ cơ sở sản xuất Tranh thêu Xuân Nguyên đã chứng kiến biết bao những đổi thay của làng nghề Khoái Nội qua từng giai đoạn.

Từ những mũi kim, sợi chỉ và bằng đôi tay của mình, người thợ đã từng bước tạo nên những bức tranh thêu mang dấu ấn riêng. Nhưng phía sau sự tinh xảo ấy lại là câu chuyện về việc làm thế nào để nghề vẫn có thể tồn tại trong đời sống hiện đại ngày nay.

Bước chuyển với cơ sở Tranh thêu Xuân Nguyên khi anh Lê Minh Đức - con trai ông Nguyên, sau khi tốt nghiệp đại học đã lựa chọn trở về với nghề của gia đình. Trước đây, ông Nguyên chủ yếu làm sản phẩm mang tính lưu giữ giá trị và các sản phẩm tranh thêu truyền thống khá kén khách hàng, khi con trai ngỏ ý muốn tiếp nối đam mê với nghề, ông nhận ra cần phải thay đổi, tìm ra hướng đi mới để nghề có thể thích nghi với nhịp sống hiện đại. Từ đó, hai bố con bắt đầu tìm kiếm công nghệ và tận dụng mạng xã hội để xây dựng hình ảnh, thương hiệu.

Theo ông Nguyên, tiềm năng của thị trường là rất lớn, nhưng vấn đề là năng lực để khai thác tiềm năng ấy. Nếu biết khai thác tiềm năng ấy, nghề sẽ không bị lãng quên, phát triển và tạo sinh kế cho người dân trong làng. Vì thế, ông Nguyên và con trai bắt đầu tìm hiểu về máy móc, công nghệ để có thể phát triển nghề.

Từ góc nhìn của người trẻ, anh Đức cho rằng “Người trẻ giữ nghề khó vì có nhiều lựa chọn cảm thấy hấp dẫn và phù hợp hơn. Giữ nghề phải có đam mê và muốn phát triển được nghề thì cần phải kết hợp công nghệ để hỗ trợ phát triển”.

Mở lối đi mới cho nghề truyền thống

Nghề thêu truyền thống không chỉ đứng trước bài toán tìm người kế , mà còn phải tìm cách để sản phẩm có thể tồn tại trong một thị trường ngày càng nhiều lựa chọn.

Theo anh Đức, sản phẩm làm thủ công có giá trị cao nhưng cũng vì thế mà khó tiếp cận số đông. Những bức tranh thêu lớn có thể mất nhiều thời gian để hoàn thiện, trong khi số người sẵn sàng bỏ ra một khoản tiền lớn để mua không nhiều. Nếu chỉ giữ cách làm và cách bán như trước, việc duy trì nghề sẽ ngày càng khó.

Trăn trở với bài toán thích nghi, anh Đức cùng bố tiếp tục tìm hiểu về việc đưa máy móc vào hỗ trợ một số công đoạn. Với những phần việc đơn giản, máy có thể giúp tăng năng suất và giảm thời gian đáng kể. Tuy nhiên, máy móc không thể thay thế hoàn toàn con người.

“Những khâu đòi hỏi kinh nghiệm như thiết kế mẫu, phối màu, sắp xếp đường chỉ hay kiểm tra sản phẩm vẫn cần đến con mắt và tay nghề của người làm nghề. Máy chỉ đảm nhận một phần công việc, còn việc sản phẩm có đẹp, có đạt yêu cầu và giữ được nét riêng hay không vẫn phụ thuộc vào kinh nghiệm, con mắt của người thợ”, anh Đức nhấn mạnh.

Cùng với thay đổi trong sản xuất, sản phẩm cũng được mở rộng theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu hiện nay. Bên cạnh những bức tranh phong cảnh, tranh truyền thống có kích thước lớn, cơ sở phát triển thêm các sản phẩm nhỏ, đồ trang trí, quà tặng và phụ kiện thời trang như bờm tóc.

Những sản phẩm này có mức giá dễ tiếp cận hơn, phù hợp với người trẻ, khách du lịch hay người nước ngoài muốn tìm một món đồ mang dấu ấn thủ công Việt Nam. Nghề thêu vì thế có thêm những sản phẩm có thể đi vào đời sống hàng ngày.

Không chỉ làm mới sản phẩm và nâng cao quy trình sản xuất, với những người trẻ như anh Minh Đức luôn suy nghĩ tìm cách đưa nghề ra khỏi không gian quen thuộc của làng.

Anh cùng gia đình xây dựng các kênh trên mạng xã hội để giới thiệu về làng nghề, quá trình thêu, cách chọn chỉ, hướng dẫn một số công đoạn và câu chuyện của người làm nghề, qua đó xây dựng thương hiệu và quảng bá nghề truyền thống.

“Bên cạnh làm các video giới thiệu về làng nghề, cách thêu, cách chọn chỉ hay hướng dẫn thêu, tôi cũng muốn giới thiệu về những người đang trực tiếp gìn giữ và truyền nghề. Tôi muốn phát triển thương hiệu và quảng bá nghề truyền thống, chứ không chỉ đơn thuần là làm nội dung để bán hàng”, Minh Đức tâm sự.

Khi nghề được “nhìn thấy” nhiều hơn

Từ những thay đổi trong cách sản xuất, mẫu mã đến việc đưa sản phẩm lên mạng xã hội, xưởng thêu Xuân Nguyên đang có thêm những cách tiếp cận công chúng so với trước đây. Những sản phẩm nhỏ, dễ sử dụng và có mức giá vừa phải giúp nghề mở rộng tệp khách hàng, trong khi các video về câu chuyện của nghề, về người thợ và quá trình làm ra sản phẩm giúp những giá trị vốn nằm phía sau khung thêu được đến gần hơn với công chúng.

“Tranh thêu truyền thống trước đây có khi cả năm chỉ bán được vài bức vì số người muốn mua không nhiều. Từ khi đổi mới mẫu mã cho phù hợp hơn với nhu cầu và đăng tải các video giới thiệu câu chuyện về nghề trên mạng xã hội, xưởng thêu và các sản phẩm truyền thống được nhiều người biết đến hơn. Sản phẩm phù hợp với nhiều đối tượng nên cũng dễ tiếp cận khách hàng hơn”, anh Đức cho hay.

Theo nghệ nhân Lê Văn Nguyên, người trẻ có lợi thế về công nghệ và sự nhanh nhạy với mạng xã hội nên có thể phối hợp cùng các nghệ nhân để đưa hình ảnh sản phẩm, người thợ và câu chuyện làng nghề đến với công chúng rộng hơn.

Người thợ có kinh nghiệm và kỹ thuật nghề, trong khi người trẻ có thể phát huy kiến thức, công nghệ để hỗ trợ kết nối với thị trường và khách hàng. Điều này vừa thể hiện sự cộng tác, vừa kế thừa, phát huy thế mạnh của nhau để phát triển và tăng giá trị của sản phẩm thủ công truyền thống.

“Mong rằng thế hệ trẻ sẽ biết phát huy điểm mạnh của mình, nghĩ xa hơn, có định hướng và chiến lược lâu dài để nghề không chỉ được duy trì mà còn có thể phát triển trong tương lai”, ông Nguyên bày tỏ.

Đỗ Sen, một bạn trẻ yêu thích sản phẩm thủ công, làng nghề truyền thống có cơ hội đến thăm cơ sở thêu Xuân Nguyên cũng chia sẻ: “Bằng những kiến thức và thế mạnh mình có, người trẻ hoàn toàn có thể góp phần đưa câu chuyện về làng nghề, người thợ và sản phẩm truyền thống đến với nhiều người hơn, đồng thời sáng tạo những sản phẩm có tính ứng dụng để nghề được đến gần hơn với đời sống.”

Khi người trẻ biết phát huy thế mạnh của mình, họ không còn là người đứng xem mà còn người tạo nên những giá trị, tìm chỗ đứng và mở đường cho nghề truyền thống phát triển trong thời đại ngày nay.