Học sinh lớp 10: Đừng để quyết định cảm tính ảnh hưởng tới tương lai

Những sai lầm trong lựa chọn môn học

Năm học 2026-2027 là năm thứ ba Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai ở cấp THPT. Theo chương trình mới, ngoài các môn học bắt buộc, học sinh được quyền lựa chọn các môn học phù hợp với định hướng cá nhân nhằm phát huy năng lực, sở trường. Tuy nhiên, không ít phụ huynh và học sinh còn lúng túng trước quyết định này.

Trong những ngày qua, hàng loạt trường THPT tại Hà Nội như THPT Yên Hòa, THPT chuyên Chu Văn An, THPT Hoàng Long, Trường Phổ thông liên cấp Hermann Gmeiner…, đã tổ chức các buổi tư vấn lớp 10 cho học sinh và phụ huynh. Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất chính là việc lựa chọn tổ hợp môn học.

Tại các buổi tư vấn, nhiều câu hỏi được đặt ra xoay quanh việc nên chọn môn nào để thuận lợi cho xét tuyển đại học, tổ hợp nào có nhiều cơ hội nghề nghiệp hay làm thế nào để lựa chọn phù hợp với năng lực của học sinh.

Theo các chuyên gia giáo dục, sai lầm phổ biến nhất của nhiều phụ huynh là áp đặt định hướng của mình lên con. Không ít cha mẹ cho rằng bản thân có nhiều kinh nghiệm sống hơn nên có thể quyết định thay con. Vì vậy, thay vì lắng nghe mong muốn và sở thích của học sinh, phụ huynh lựa chọn tổ hợp môn dựa trên suy nghĩ chủ quan về những ngành nghề được cho là “ổn định”, “dễ xin việc” hoặc “có thu nhập cao”.

Thực tế đã có những học sinh yêu thích ngoại ngữ, khoa học xã hội nhưng được gia đình định hướng sang các tổ hợp thiên về khoa học tự nhiên. Ngược lại, có em có năng khiếu về các môn tự nhiên nhưng lại phải theo học nhóm môn xã hội vì mong muốn của cha mẹ.

Cô Nguyễn Thị Diệu Thanh, Hiệu trưởng Trường THPT Sóc Sơn cho rằng, cha mẹ cần trở thành người đồng hành thay vì người quyết định thay con. Một lựa chọn phù hợp với năng lực và đam mê của học sinh luôn mang lại hiệu quả tốt hơn lựa chọn chỉ xuất phát từ mong muốn của người lớn.

Bên cạnh những sai lầm từ phía phụ huynh, học sinh cũng thường đưa ra các quyết định thiếu căn cứ. Không ít em lựa chọn môn học theo cảm tính hoặc chọn theo bạn bè hoặc bị ảnh hưởng bởi các xu hướng trên mạng xã hội.

Theo các nhà giáo dục, việc chọn tổ hợp môn theo phong trào có thể dẫn đến nhiều hệ lụy. Khi phải học những môn không phù hợp với năng lực hoặc sở thích, học sinh dễ rơi vào trạng thái học đối phó, mất động lực, kết quả học tập không cao.

Cô Đào Thị Thu Trang, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Long cho biết, ba năm THPT là giai đoạn quan trọng để học sinh hình thành năng lực cốt lõi và chuẩn bị cho việc lựa chọn ngành nghề tương lai. Nếu lựa chọn sai ngay từ đầu, các em có thể phải điều chỉnh muộn hơn, mất thêm thời gian và cơ hội phát triển thế mạnh của bản thân.

Các chuyên gia cũng cảnh báo, áp lực kéo dài khi theo đuổi một hướng đi không phù hợp có thể khiến học sinh giảm sự tự tin, căng thẳng tâm lý, thậm chí ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái khi các em cảm thấy không được lắng nghe, tôn trọng.

Lựa chọn tổ hợp môn phù hợp

Lựa chọn tổ hợp môn không đơn thuần là chọn môn học cho ba năm THPT mà còn là bước đầu định hình con đường nghề nghiệp tương lai. Mỗi môn học đều gắn với những nhóm ngành nghề nhất định và góp phần hình thành các năng lực khác nhau. Do đó, việc lựa chọn cần được cân nhắc trên cơ sở định hướng nghề nghiệp lâu dài thay vì chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt hoặc những xu hướng nhất thời.

Các chuyên gia khuyến nghị, học sinh nên dành thời gian tìm hiểu về các ngành nghề mình quan tâm, yêu cầu tuyển sinh của các trường đại học, cao đẳng cũng như nhu cầu nhân lực của thị trường lao động. Khi hiểu rõ mối liên hệ giữa môn học và nghề nghiệp tương lai, các em sẽ có cơ sở để đưa ra lựa chọn phù hợp hơn.

Một nguyên tắc quan trọng khác là lựa chọn dựa trên sở trường và sở thích. Sở thích tạo động lực học tập, còn sở trường giúp học sinh phát huy tối đa khả năng của mình. Khi được học những môn phù hợp với năng lực, các em thường chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức, đạt kết quả tốt hơn và duy trì được sự hứng thú lâu dài.

Tuy nhiên, sở thích cần đi cùng với năng lực thực tế. Các em cần đánh giá khách quan kết quả học tập của bản thân, tham khảo ý kiến thầy cô, cha mẹ và những người có chuyên môn trước khi đưa ra quyết định.

Về phía phụ huynh, theo cô Nguyễn Thị Diệu Thanh, trước hết cha mẹ cần lắng nghe, thấu hiểu năng lực, sở trường, sở thích và nguyện vọng của con. Mỗi học sinh có những điểm mạnh, đam mê và mục tiêu khác nhau nên không thể áp dụng một công thức chung cho tất cả.

Bên cạnh đó, phụ huynh cũng cần chủ động tìm hiểu về chương trình giáo dục phổ thông mới, các tổ hợp môn học, yêu cầu tuyển sinh đại học cũng như xu hướng nghề nghiệp trong tương lai. Những thông tin này sẽ giúp cha mẹ có thêm cơ sở để tư vấn, hỗ trợ con hiệu quả hơn.

Còn cô Đào Thị Thu Trang cho rằng, phụ huynh cần phối hợp chặt chẽ với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và nhà trường. Nếu cha mẹ hiểu con ở góc độ gia đình thì thầy cô là người đánh giá rõ năng lực học tập và tiềm năng phát triển của học sinh trong thực tế.

Trong vài ngày tới, nhiều trường THPT tại Hà Nội tiếp tục tổ chức các chương trình tư vấn lớp 10 dành cho phụ huynh và học sinh. Hiệu trưởng các trường THPT mong rằng, phụ huynh sắp xếp thời gian để trực tiếp tham dự cùng con, bởi đây là cơ hội để gia đình hiểu rõ hơn về chương trình học, các tổ hợp môn cũng như định hướng phát triển của nhà trường.

Khi cha mẹ biết lắng nghe, học sinh hiểu rõ năng lực của mình thì việc chọn tổ hợp môn ở bậc THPT sẽ không còn là bài toán khó mà sẽ trở thành nền tảng để các em tự tin trên con đường học tập và vững vàng lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai.