Năm đầu chấm thi môn Ngữ văn tốt nghiệp THPT bằng rubric: Những bài 'chép ý mẫu' khó đạt điểm cao
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 đã khép lại với hơn 1,22 triệu thí sinh tham dự. Trong khi các địa phương đang triển khai công tác chấm thi, môn Ngữ văn thu hút sự quan tâm đặc biệt khi đây là năm đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng phương pháp chấm theo rubric (bảng tiêu chí đánh giá), hướng tới tăng tính mở và đánh giá đúng năng lực người học.
Theo các chuyên gia giáo dục, thay đổi này được xem là bước tiến quan trọng trong đánh giá môn Ngữ văn, bởi điểm số không còn phụ thuộc chủ yếu vào việc thí sinh viết đủ ý hay bám sát đáp án, mà chú trọng hơn đến tư duy, khả năng phân tích và lập luận của người học.
Trao đổi với phóng viên, PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP HCM) cho rằng, rubric giúp bảo đảm độ tin cậy, tính mở và khả năng phân hóa trong chấm thi.
Theo bà, ưu điểm lớn nhất của rubric là giúp điểm số phản ánh sát chất lượng thực tế của bài viết. Việc mô tả rõ các mức độ đạt được của từng tiêu chí giúp hạn chế tình trạng chấm điểm dựa trên số lượng ý hoặc mức độ tương đồng với đáp án.
"Trong môn Ngữ văn, học sinh giỏi không chỉ là người viết đủ ý, ít lỗi và diễn đạt trôi chảy, mà còn là người có khả năng phát hiện vấn đề, khám phá ngữ liệu, lựa chọn dẫn chứng đắt giá và tạo được sức thuyết phục bằng giọng văn riêng. Rubric khuyến khích học sinh vượt khỏi lối viết khuôn mẫu để thể hiện năng lực thật", bà Hoa Tranh nhận định.
Từ góc độ người trực tiếp tham gia chấm thi, thầy Dương Trung Thành, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Bắc Ninh cho rằng, rubric góp phần tạo sự công bằng hơn trong đánh giá.
Theo thầy Thành, bài viết chỉ dừng ở những khẩu hiệu hay liệt kê ý sẽ khó được đánh giá ngang với bài có chiều sâu phân tích. Những bài văn vay mượn văn mẫu, dù diễn đạt trơn tru, cũng khó che lấp hạn chế về tư duy. Ngược lại, các bài viết thể hiện góc nhìn mới, lập luận chặt chẽ và dấu ấn cá nhân sẽ được ghi nhận xứng đáng, kể cả khi không đi theo trình tự ý trong đáp án.
Lấy ví dụ từ câu nghị luận xã hội trong đề thi năm nay với chủ đề "Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?", thầy Thành cho rằng nếu chấm theo lối dò ý truyền thống, đề bài giàu tính gợi mở này rất dễ bị biến thành cuộc "kiểm kê giải pháp".
"Cách chấm đó không sai nhưng chưa chạm tới bản chất vấn đề. Câu hỏi về Steve Jobs Việt Nam thực chất là câu hỏi về khát vọng sáng tạo, bản lĩnh khác biệt và khả năng biến ý tưởng thành giá trị cho xã hội", thầy Thành nói.
Các địa phương sẽ chấm thi xong trong tháng 6 để công bố kết quả vào sáng 1/7.
Một học sinh có thể cho rằng để có những "Steve Jobs Việt Nam" cần giỏi công nghệ, ngoại ngữ hay năng lực số. Tuy nhiên, một bài viết sâu sắc hơn sẽ nhận ra rằng một Steve Jobs Việt Nam không chỉ là người giỏi kỹ thuật mà còn phải có khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới và môi trường thuận lợi để phát triển.
"Rubric giúp người chấm nhận ra độ sâu trong tư duy của học sinh, phân biệt được ai chỉ kể giải pháp, ai hiểu bản chất của sáng tạo và ai nhìn thấy mối quan hệ giữa tài năng cá nhân với môi trường xã hội", thầy Thành phân tích.
Theo các chuyên gia, việc áp dụng rubric trong chấm thi Ngữ văn thể hiện rõ tinh thần đánh giá năng lực mà chương trình giáo dục phổ thông mới hướng tới.
