Giai đoạn nước rút ôn thi tốt nghiệp THPT 2026: Bí quyết chinh phục môn ngữ văn

Ôn tập đa dạng chủ đề

Sau kỳ khảo sát chất lượng toàn thành phố, học sinh lớp 12 tại Hà Nội chính thức bước vào giai đoạn nước rút ôn thi tốt nghiệp THPT. Trong các môn thi, ngữ văn thường được xem là khó nhằn bởi yêu cầu cao về kỹ năng đọc hiểu và viết.

Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề thi ngữ văn sử dụng ngữ liệu đọc hiểu và nghị luận từ các văn bản ngoài sách giáo khoa. Vì vậy, học sinh cần có khả năng tiếp cận nhiều dạng văn bản khác nhau và vận dụng linh hoạt kiến thức, kỹ năng.

TS Trịnh Thu Tuyết, giáo viên ngữ văn Hệ thống Giáo dục Hocmai cho biết, để ôn tập hiệu quả, học sinh cần nắm chắc cấu trúc đề thi. Đề ngữ văn gồm hai phần: Đọc hiểu (4 điểm) và viết (6 điểm).

Phần đọc hiểu thường cung cấp một văn bản ngoài sách giáo khoa kèm theo 5 câu hỏi ở ba mức độ nhận thức: nhận biết, thông hiểu và vận dụng. Học sinh cần nhận diện đúng dạng câu hỏi để trả lời phù hợp, tránh lan man hoặc thiếu ý.

Ở câu hỏi thông hiểu, đề có thể yêu cầu giải thích khái niệm, quan niệm; nêu cách hiểu về một ý thơ, lời thoại; hoặc phân tích tác dụng của biện pháp tu từ, từ ngữ và hình ảnh trong văn bản. Khi trả lời, học sinh cần căn cứ vào ngữ cảnh và nội dung văn bản để giải thích rõ nghĩa đen, nghĩa bóng, hoặc giá trị biểu đạt của các yếu tố nghệ thuật.

Câu hỏi vận dụng thường yêu cầu thí sinh bày tỏ suy nghĩ, quan điểm cá nhân trước một thông điệp hoặc vấn đề được đặt ra trong văn bản. Với dạng câu hỏi này, học sinh có thể đồng tình hoặc không đồng tình với nhận định, nhưng cần lập luận rõ ràng, trung thực và thuyết phục.

Ở phần viết đoạn văn nghị luận xã hội, học sinh cần chú ý hai yếu tố: Nội dung và hình thức. Về nội dung, đoạn văn chỉ nên tập trung vào một khía cạnh của vấn đề như nguyên nhân, ý nghĩa, hậu quả hoặc giải pháp; tránh biến đoạn văn thành một bài văn thu nhỏ. Về hình thức, cần đảm bảo đúng cấu trúc đoạn và dung lượng theo yêu cầu đề.

Với đoạn nghị luận văn học, đề có thể yêu cầu cảm nhận hoặc phân tích một giá trị nội dung hay nghệ thuật của văn bản. Khi viết, học sinh cần nhớ rằng giá trị nội dung luôn được thể hiện thông qua hình thức nghệ thuật; vì vậy việc phân tích cần gắn kết chặt chẽ giữa nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

Ở bài nghị luận xã hội, thí sinh cần xác định đúng vấn đề nghị luận, xây dựng hệ thống luận điểm mạch lạc với lý lẽ và dẫn chứng thuyết phục. Bài viết có thể triển khai theo các bước như: Giải thích vấn đề, bàn luận về biểu hiện - nguyên nhân - ý nghĩa hoặc giải pháp, sau đó mở rộng hoặc trao đổi với quan điểm khác.

Đối với bài nghị luận văn học, phần mở bài có thể giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận. Phần thân bài tập trung phân tích nhân vật, đoạn trích hoặc nội dung theo yêu cầu đề; quá trình phân tích cần bám sát đặc trưng thể loại và làm rõ giá trị nội dung thông qua các yếu tố nghệ thuật. Kết bài khẳng định lại giá trị của tác phẩm và đóng góp của tác giả.

Theo TS Trịnh Thu Tuyết, dù viết đoạn hay viết bài, điều quan trọng trước tiên là xác định đúng yêu cầu của đề, sau đó phác thảo nhanh hướng triển khai để tránh viết lan man hoặc thiếu ý. Nếu nghị luận xã hội đòi hỏi tư duy sắc sảo và bản lĩnh cá nhân, thì nghị luận văn học cần sự cảm nhận tinh tế và phân tích sâu sắc.

Ghi điểm ở từng phần

Bên cạnh việc củng cố kiến thức, các thí sinh nên thường xuyên luyện đề và tập làm bài trong điều kiện như thi thật để rèn luyện kỹ năng quản lý thời gian.

PGS.TS Đỗ Ngọc Thống, Chủ biên Chương trình ngữ văn giáo dục phổ thông 2018 cho rằng, sau khi nhận đề, học sinh cần bình tĩnh đọc lướt toàn bộ đề thi, bao gồm cả phần đọc hiểu và viết, để nắm được yêu cầu chung cũng như mối liên hệ giữa các câu hỏi.

Khi làm bài, thí sinh nên bắt đầu với phần đọc hiểu và dành khoảng 30-40 phút cho phần này. Học sinh cần đọc kỹ văn bản ngữ liệu, sau đó trả lời từng câu hỏi ngắn gọn, đúng trọng tâm.

Ở phần viết, học sinh có thể lựa chọn viết đoạn văn hay bài văn trước, tuy nhiên cần chú ý mối liên hệ với văn bản đọc hiểu. Nếu câu viết có nội dung liên quan trực tiếp đến văn bản đọc hiểu, nên ưu tiên làm trước để tận dụng mạch suy nghĩ.

Với đoạn văn nghị luận xã hội, đề bài thường yêu cầu làm rõ một ý lớn. Vì vậy, học sinh nên nêu ý chính ngay ở câu mở đoạn; các câu sau tập trung phát triển, làm rõ ý đó, tránh mở rộng sang nhiều hướng khác.

Cô Ngô Thị Thúy Quỳnh, giáo viên ngữ văn tại Hà Nội cho rằng, ở phần đọc hiểu, học sinh nên đọc câu hỏi trước, ngữ liệu sau. Để làm tốt phần này, học sinh cần nắm vững đặc trưng thể loại văn bản để trả lời chính xác các câu hỏi. Với nghị luận văn học, cần chú ý dung lượng và triển khai luận điểm rõ ràng.

Riêng phần nghị luận xã hội thường có tính mở, tạo cơ hội cho học sinh thể hiện sự sáng tạo và quan điểm cá nhân. Vì vậy, giáo viên khuyến khích học sinh đọc báo, theo dõi thời sự và tích lũy dẫn chứng từ thực tiễn đời sống để bài viết thêm thuyết phục.

Theo các giáo viên ngữ văn, để đạt điểm cao trong bài thi, học sinh không cần sử dụng những dẫn chứng quá cao siêu, nhưng cần lập luận chặt chẽ, rõ ràng và thể hiện được suy nghĩ riêng.