Đổi mới trường chuyên hướng đến phát hiện và bồi dưỡng nhân tài

Đổi mới đào tạo, mở rộng cơ hội phát triển tài năng

TS Nguyễn Thị Huyền Thảo, giáo viên Trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa (TPHCM) nhận định, điểm mới đáng chú ý của dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên (thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT) là định vị lại mục tiêu đào tạo, hướng đến phát hiện, ươm tạo tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm cho học sinh.

“Chương trình giáo dục được thiết kế theo ba tầng gồm giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, giáo dục nâng cao theo khối chuyên và giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp các dự án học tập liên môn, liên ngành. Đây là cách tiếp cận khá rõ nét, giúp học sinh vừa phát triển nền tảng kiến thức chung, vừa có điều kiện đi sâu vào lĩnh vực sở trường”, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo nhấn mạnh.

Một điểm mới khác là tổ chức lớp học theo ba khối chuyên: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, thay vì phân chia theo từng môn chuyên ngay từ đầu. Học sinh sẽ đăng ký môn học chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10, sau giai đoạn học tập, trải nghiệm và được tư vấn định hướng.

Dự thảo cũng nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác giữa trường THPT chuyên với các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu; khuyến khích thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên với ít nhất một trường đại học. Tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của trường chuyên được mở rộng, chú trọng tỷ lệ học sinh theo học các ngành STEM và chương trình đào tạo tài năng ở bậc đại học, thay vì chỉ tập trung vào thành tích, giải thưởng.

Bên cạnh đó, các nội dung giáo dục hiện đại như STEM/STEAM, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) an toàn và từng bước xây dựng môi trường dạy học bằng tiếng Anh cũng được đưa vào định hướng phát triển nhà trường.

“Nhìn chung, so với Thông tư 05/2023/TT-BGDĐT, dự thảo lần này có nhiều điều chỉnh theo hướng tiệm cận với xu thế giáo dục hiện đại, phù hợp hơn với những thay đổi của xã hội và sự phát triển của khoa học, công nghệ. Tôi đánh giá đây là bước chuyển đáng chú ý, thể hiện định hướng chú trọng đào tạo chuyên sâu, phát hiện và ươm mầm tài năng, phù hợp với đặc thù của hệ thống trường THPT chuyên”, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo bày tỏ.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Thị Huyền Thảo cho rằng cần thận trọng khi đặt ra các tiêu chí tiệm cận giáo dục quốc tế để làm chuẩn đầu ra cho trường chuyên. Giáo dục Việt Nam có đặc điểm lịch sử, bản sắc văn hóa và những yêu cầu phát triển riêng. Vì vậy, không thể lấy tiêu chí của nước ngoài làm chuẩn mực duy nhất cho nền giáo dục quốc dân.

Theo TS Nguyễn Thị Huyền Thảo, mục tiêu của trường THPT chuyên vẫn phải hướng đến phát hiện, bồi dưỡng và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước, trong đó có việc chuẩn bị đội ngũ trí thức, nhà khoa học, nhà nghiên cứu tương lai cho các trường đại học và các lĩnh vực khoa học, công nghệ trong nước. Quan trọng hơn, nhà trường cần khơi dậy niềm đam mê học thuật, tạo điều kiện để học sinh sớm tiếp cận môi trường nghiên cứu, từng bước hình thành khát vọng đóng góp cho sự phát triển của đất nước. Đó mới là sứ mệnh cốt lõi của trường THPT chuyên.

TS Nguyễn Thị Huyền Thảo cũng đánh giá cao định hướng đổi mới này, song cho rằng việc đưa AI, STEM/STEAM và xây dựng môi trường dạy học bằng tiếng Anh vào hoạt động giáo dục đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực đội ngũ giáo viên và điều kiện tổ chức thực hiện tại các trường chuyên. Vì vậy, cùng với đổi mới chương trình, cần quan tâm bồi dưỡng giáo viên, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để những định hướng này được triển khai hiệu quả, thực chất.

Từ góc nhìn phụ huynh, chị N. T. M. D. (phường Diên Hồng, TPHCM), có con đang học tại một trường THPT chuyên trên địa bàn TPHCM cho rằng, dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên có những định hướng đáng quan tâm, nhất là việc tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện và lựa chọn môn học phù hợp với năng lực, sở trường.

Theo chị D., học sinh trường chuyên không chỉ cần được đào tạo chuyên sâu ở một lĩnh vực mà còn phải có kiến thức nền tảng rộng, khả năng kết nối và vận dụng kiến thức từ nhiều môn học khác nhau. Việc được lựa chọn môn học, kết hợp với sự tư vấn của nhà trường, thầy cô và trải nghiệm thực tế sẽ giúp các em nhận diện rõ hơn năng lực, sở thích, từ đó có định hướng học tập và nghề nghiệp phù hợp. Chẳng hạn, học sinh có thiên hướng về khoa học tự nhiên có thể chủ động lựa chọn những môn học liên quan để chuẩn bị tốt hơn cho con đường phía trước.

Đổi mới tuyển sinh gắn với yêu cầu thực tiễn

Nhà giáo ưu tú Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM cho rằng, việc tổ chức trường chuyên có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, tạo điều kiện để các em nghiên cứu chuyên sâu lĩnh vực sở trường, qua đó góp phần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Theo ông, phương thức tuyển sinh vào trường chuyên cần hướng đến mục tiêu lựa chọn đúng năng lực, sở trường của học sinh, đồng thời tạo điều kiện để các em phát huy tốt nhất khả năng của mình. Trước đây, học sinh thi tuyển theo từng môn chuyên nên có thể chủ động tập trung ôn luyện vào lĩnh vực đã lựa chọn. Vì vậy, khi dự thảo đề xuất chuyển sang phương thức thi theo khối, những băn khoăn từ phía phụ huynh và học sinh là điều dễ hiểu.

Tuy nhiên, ông Ngai cho rằng việc Bộ GD&ĐT nghiên cứu điều chỉnh phương thức tuyển sinh cũng cho thấy nỗ lực tìm kiếm cách thức tuyển chọn phù hợp, nâng cao chất lượng đầu vào trường chuyên. Điều cần thiết là cơ quan quản lý cần thông tin rõ hơn về mục tiêu, cơ sở của sự thay đổi cũng như những yêu cầu cụ thể đối với thí sinh, giúp các đối tượng liên quan hiểu đúng và chủ động chuẩn bị.

“Khi những người chịu tác động trực tiếp như học sinh, phụ huynh và nhà trường chưa nắm rõ phương thức mới, tâm lý băn khoăn là điều khó tránh khỏi. Bởi hầu hết học sinh có dự định thi chuyên đều đã dành thời gian ôn luyện từ lâu”, ông Ngai phân tích.

Từ thực tế này, ông Nguyễn Văn Ngai nhấn mạnh đổi mới tuyển sinh cần được thực hiện với lộ trình phù hợp, bảo đảm tính ổn định và sự đồng thuận. Trước khi triển khai, Bộ GD&ĐT cần có hướng dẫn cụ thể trong toàn ngành, đồng thời tăng cường thông tin để nhà trường, học sinh và phụ huynh nắm rõ định hướng, yêu cầu, từ đó có sự chuẩn bị chủ động.

Theo ông Ngai, nếu phương thức mới được đánh giá có nhiều ưu điểm và mang lại hiệu quả tuyển chọn tốt hơn, cơ quan quản lý nên cân nhắc thời điểm áp dụng phù hợp, nhất là đối với những học sinh đã có kế hoạch ôn tập theo phương thức hiện hành. Đổi mới tuyển sinh không chỉ là điều chỉnh cách thức tổ chức kỳ thi mà còn cần tính đến điều kiện triển khai, công tác tư vấn, cơ sở vật chất và sự chuẩn bị đồng bộ của các trường. Qua đó, mục tiêu nâng cao chất lượng tuyển chọn học sinh năng khiếu vừa được bảo đảm, vừa tạo được sự yên tâm cho phụ huynh và học sinh.