Dạy AI từ lớp 1 cần có lộ trình và thầy cô kiểm soát

Lưu ý bảo vệ dữ liệu trẻ em

Sở GD&ĐT Hà Nội vừa chính thức ban hành kế hoạch đưa nội dung Giáo dục Trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy tại 100% cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên trên địa bàn từ năm học 2026–2027. Đáng chú ý, học sinh sẽ bắt đầu tiếp cận AI ngay từ lớp 1 với thời lượng 12 tiết/năm học.

Theo bà Phạm Thị Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đông La (xã An Khánh), trong những năm qua, công tác chuyển đổi số trong giáo dục tại Hà Nội đã đạt được những bước tiến dài. Đa số các trường học đã được trang bị phòng máy tính, kết nối Internet và hệ thống màn hình tương tác tại lớp học.

Phụ huynh Hà Nội đa phần có trình độ, nhạy bén với các xu hướng phát triển và sẵn sàng đầu tư thiết bị để con cái hòa nhập với dòng chảy công nghệ. Đội ngũ giáo viên Tin học tại Thủ đô nhìn chung đạt chuẩn và trên chuẩn, có khả năng thích ứng nhanh với các công nghệ mới nếu được tập huấn đúng hướng.

Dưới góc độ quản lý ở cơ sở, bà Nguyễn Ngọc Lan - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Yên Thường (xã Phù Đổng, Hà Nội) bày tỏ sự ủng hộ chủ trương này vì sẽ giúp học sinh làm quen với trí tuệ nhân tạo từ sớm, kể cả từ lớp 1, nhưng cần xác định rất rõ thầy cô dạy gì và dạy đến đâu.

Với trẻ 6 tuổi, mục tiêu không nên sử dụng thành thạo các công cụ AI, càng không phải dùng AI để làm thay nhiệm vụ học tập mà vẫn là đọc, viết, tính toán, giao tiếp, vận động, khả năng tập trung và tư duy độc lập. AI chỉ nên xuất hiện như một phương tiện hỗ trợ để các con học tập hứng thú hơn và bước đầu biết rằng công nghệ có ích nhưng không phải lúc nào cũng đúng, phải sử dụng an toàn và có trách nhiệm.

"Tôi cho rằng, càng đưa AI xuống dạy ở lứa tuổi nhỏ, ngành Giáo dục càng phải thận trọng về nội dung, thời lượng sử dụng thiết bị, bảo vệ dữ liệu trẻ em và đặc biệt là vai trò kiểm soát của giáo viên. Chúng ta cần chuẩn bị cho trẻ sống trong thời đại AI, nhưng không nên vì AI mà làm mất đi những trải nghiệm rất cần thiết của tuổi thơ”, bà Nguyễn Ngọc Lan chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Diệp - Hiệu trưởng Trường THCS Hồng Hà (xã Ô Diên, Hà Nội) cho hay, hiện tại nhà trường đang chủ yếu lồng ghép trong môn Tin học, còn các môn học khác thì ít hơn; nếu để tổ chức thành CLB thì sẽ khó triển khai vì nhà trường gặp khó khăn về tài chính.

Thành phố nên đặt ra một chuẩn năng lực chung nhưng cho phép các nhà trường có lộ trình phù hợp với điều kiện của mình. Với những nơi còn khó khăn như Ba Vì, Mỹ Đức hay Minh Châu đầu tư hạ tầng, thiết bị và bồi dưỡng giáo viên phải đi trước yêu cầu học sinh sử dụng AI.

Đặc biệt, theo bà Nguyễn Thị Diệp, chúng ta không nên để điều kiện kinh tế của gia đình quyết định một đứa trẻ được tiếp cận AI đến đâu. Nếu làm được điều đó, AI mới thực sự là công cụ thu hẹp khoảng cách giáo dục, chứ không vô tình tạo thêm một khoảng cách mới.

Cơ sở chủ động "vào việc"

Với thực tế của Trường Tiểu học và THCS Chương Dương (phường Hồng Hà), bà Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng thông tin, nhà trường xác định sẽ triển khai dạy AI theo hướng từng bước, phù hợp với từng độ tuổi và trước hết phải bắt đầu từ đội ngũ giáo viên, chứ không đặt mục tiêu tất cả học sinh đều phải sử dụng AI ngay.

Nhà trường sẽ tập trung bồi dưỡng để giáo viên hiểu đúng về AI, biết sử dụng AI trong những công việc thực sự có ích như xây dựng học liệu, thiết kế hoạt động dạy học, cá thể hóa một phần nội dung học tập và hỗ trợ công việc chuyên môn. Dù vậy phải chú trọng năng lực kiểm chứng. AI có thể tạo ra một câu trả lời rất nhanh nhưng chưa chắc đã đúng, vì vậy giáo viên phải là người kiểm soát cuối cùng về chuyên môn.

Đối với học sinh tiểu học, nhất là lớp 1 - 2, mục tiêu chủ yếu là giúp các em bước đầu nhận biết AI, hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn và hiểu rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ. Thầy cô không khuyến khích trẻ nhỏ phụ thuộc vào chatbot để làm bài.

Các năng lực nền tảng như đọc, viết, tính toán, giao tiếp, tư duy và trải nghiệm trực tiếp vẫn phải được ưu tiên.

Với học sinh lớn hơn, nhất là THCS, nhà trường có thể từng bước cho các em sử dụng AI trong một số nhiệm vụ học tập phù hợp, nhưng đi cùng với yêu cầu rất rõ: biết đặt câu hỏi, biết kiểm chứng thông tin, biết đối chiếu nguồn và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.

Chuyển từ câu hỏi “học sinh có được dùng AI hay không?” sang câu hỏi quan trọng hơn là “các em sử dụng AI như thế nào để vẫn phải tư duy?”.

Theo ý kiến của bà Vũ Thị Thìn - Hiệu trưởng Trường THCS Tây Mỗ (phường Tây Mỗ), chúng ta không tách AI thành một phong trào hay nhất thiết thành những tiết học riêng biệt. Khi phù hợp, AI có thể được tích hợp vào Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ, Tin học, Khoa học, các hoạt động STEM và hoạt động trải nghiệm.

Có những tiết giáo viên sử dụng AI để hỗ trợ bài học nhưng học sinh không cần cầm điện thoại hay máy tính. Như vậy, công nghệ phục vụ mục tiêu giáo dục chứ không chi phối tiết học. Nhà trường cũng sẽ xây dựng những nguyên tắc sử dụng AI chung cho giáo viên và học sinh, đặc biệt về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bản quyền, kiểm chứng thông tin.

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS.TS Trần Thị Minh Hằng đến từ Học viện Quản lý giáo dục cho rằng, trong giai đoạn đầu, điều quan trọng không phải là các trường tổ chức được bao nhiêu tiết học có AI hay có bao nhiêu học sinh sử dụng AI. Điều cần đánh giá là AI có giúp giáo viên dạy tốt hơn không, học sinh có học tốt hơn không và quan trọng nhất là các em có tư duy tốt hơn hay lại phụ thuộc vào công nghệ nhiều hơn.