Làm rõ cơ cấu chi ngân sách cho văn hoá, ưu tiên lĩnh vực đòn bẩy

Nhìn nhận là một ngành kinh tế

Tại phiên thảo luận của Quốc hội khóa XVI đang diễn ra tại Hà Nội về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam sáng 22/4, các đại biểu Quốc hội tập trung góp ý về cơ chế tài chính, nguồn lực đầu tư và phương thức phân bổ ngân sách, nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực và tạo động lực cho phát triển văn hóa.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn Hà Nội) cho rằng, Dự thảo Nghị quyết đã quy định nền tảng tài chính quan trọng khi yêu cầu Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

Đại biểu cũng nêu, việc thí điểm thành lập quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình hợp tác công - tư, vận hành như quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro là điểm mới đáng chú ý. Quỹ này hướng tới tài trợ, đầu tư cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và các dự án sáng tạo đột phá mà ngân sách nhà nước không thể đáp ứng.

Theo đại biểu, quy định này thể hiện sự chuyển biến trong cách tiếp cận, khi nhìn nhận văn hóa cũng là một ngành kinh tế cần được đầu tư. Mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm được kỳ vọng góp phần giải quyết khó khăn về vốn và đặc thù rủi ro của sản phẩm sáng tạo.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần thiết kế tiêu chí đánh giá rủi ro phù hợp, đồng thời xây dựng hành lang pháp lý nhằm bảo đảm an toàn cho các hội đồng thẩm định quỹ trong quá trình xem xét, quyết định đầu tư, do đặc thù lĩnh vực nghệ thuật có mức độ rủi ro cao và không phải dự án nào cũng đạt hiệu quả thương mại ngay.

Rõ cơ cấu chi, đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách

Đại biểu Trần Văn Khải (đoàn Ninh Bình) cho rằng, quy định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa là cần thiết, tuy nhiên, vấn đề quan trọng là cơ cấu phân bổ nguồn lực này.

Theo đại biểu, cần làm rõ tỷ trọng chi cho từng lĩnh vực như thiết chế văn hóa cơ sở, bảo tồn di sản, chuyển đổi số, an ninh văn hóa số, đào tạo nhân lực… Nếu không xác định cụ thể, có thể đạt mục tiêu về tổng mức chi nhưng chưa bảo đảm hiệu quả chiến lược.

Từ đó, đại biểu đề xuất ngoài việc bảo đảm mức sàn 2%, cần ưu tiên bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn và dự toán ngân sách hằng năm cho các nội dung như chuyển đổi số văn hóa, phát triển hạ tầng dữ liệu văn hóa quốc gia, số hóa di sản và bảo đảm an ninh văn hóa số.

Bàn về vấn đề này, đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) bày tỏ thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời cho rằng, Dự thảo đã thể hiện định hướng chuyển từ cơ chế bao cấp sang quản trị văn hóa theo cơ chế thị trường có định hướng, gắn với phát triển kinh tế và chuyển đổi số.

Đại biểu đề nghị cần chuyển từ phân bổ dàn trải sang tập trung, có trọng điểm, ưu tiên các lĩnh vực có tính đòn bẩy như công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và bảo tồn di sản cấp bách; đồng thời xây dựng tiêu chí đánh giá cụ thể để bảo đảm hiệu quả chi ngân sách.

Về phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng, cần triển khai chính sách ưu đãi theo hướng có chọn lọc, gắn với kết quả đầu ra. Các mô hình khu, cụm sáng tạo văn hóa nên thí điểm tại một số đô thị lớn, nơi có điều kiện về thị trường, nhân lực và hạ tầng.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch, có thể đo lường trong tổ chức thực hiện. Các cơ chế như đặt hàng sáng tạo, quỹ văn hóa cần có tiêu chí cụ thể, công khai. Đồng thời, cần xây dựng nền tảng số quốc gia về văn hóa, phát triển sản phẩm văn hóa có khả năng cạnh tranh quốc tế và tăng cường bảo vệ bản quyền.