Sức ép gia tăng với Thủ tướng Đức Friedrich Merz sau loạt thất bại bầu cử

CDU chịu tổn thất tại miền Đông, AfD tiếp tục gia tăng ảnh hưởng

Theo kết quả bầu cử tại Mecklenburg-Vorpommern, AfD giành 38,22% số phiếu để đứng đầu, trong khi SPD đạt 35,50%. CDU chỉ nhận được 4,89%, thấp hơn ngưỡng 5% để được phân bổ ghế trong nghị viện bang. Đây là kết quả đặc biệt bất lợi đối với CDU, bởi đảng này lần đầu tiên không vượt qua ngưỡng đại diện tại nghị viện bang kể từ khi thành lập nước Cộng hòa Liên bang Đức.

Tại Berlin, bức tranh có phần khác biệt. Đảng Cánh tả (Die Linke) đứng đầu với 25,7% phiếu bầu, CDU đạt 18,8%, AfD 16,3%, tiếp theo là Đảng Xanh với 14,3% và SPD 12,1%. So với cuộc bầu cử trước, CDU giảm 9,5 điểm phần trăm, trong khi AfD tăng hơn 7 điểm và Die Linke tăng 13,4 điểm. Như vậy, CDU không còn giữ vị trí dẫn đầu tại thủ đô và việc hình thành chính quyền mới sẽ phụ thuộc vào quá trình đàm phán liên minh giữa các đảng.

Hai kết quả có ý nghĩa khác nhau về mặt chính trị nhưng cùng cho thấy nền tảng ủng hộ của các đảng truyền thống đang chịu sức ép từ những lực lượng có chương trình chính trị khác biệt rõ rệt. Ở Mecklenburg-Vorpommern, AfD trở thành lực lượng lớn nhất; tại Berlin, Die Linke vươn lên dẫn đầu, trong khi AfD cũng đạt kết quả cao nhất từ trước tới nay tại thủ đô. Điều này làm cho cấu trúc liên minh ở cấp bang trở nên phức tạp hơn.

Đối với CDU, vấn đề đáng chú ý không chỉ nằm ở tỷ lệ phiếu, mà còn ở mức độ suy giảm so với kỳ bầu cử trước. Tại Mecklenburg-Vorpommern, CDU giảm hơn 12 điểm phần trăm; tại Berlin, mức giảm xấp xỉ 9,5 điểm. Trong khi đó, AfD tăng mạnh ở cả hai địa bàn.

Diễn biến này diễn ra ngay sau cuộc bầu cử tại Saxony-Anhalt, nơi AfD cũng đạt kết quả cao, qua đó tạo thêm sự chú ý đối với xu hướng dịch chuyển cử tri tại các bang miền Đông. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, chưa thể đồng nhất các cuộc bầu cử cấp bang với xu hướng chính trị trên toàn nước Đức. Cơ cấu kinh tế, xã hội, lịch sử chính trị và tương quan đảng phái ở miền Đông có những đặc điểm riêng, trong khi các bang phía Tây vẫn chiếm phần lớn dân số và có vai trò quan trọng trong các cuộc bầu cử liên bang.

Những vấn đề kinh tế và xã hội được cho là một trong các yếu tố tác động tới lựa chọn của cử tri. Mecklenburg-Vorpommern có cơ cấu kinh tế khác biệt so với nhiều trung tâm công nghiệp và dịch vụ lớn ở phía Tây; trong khi Berlin đối mặt với những vấn đề đặc thù như chi phí nhà ở, hạ tầng đô thị và áp lực dân số. Tại Berlin, Die Linke tập trung mạnh vào vấn đề nhà ở và chính sách xã hội trong chiến dịch tranh cử, trong khi AfD tiếp tục nhấn mạnh vấn đề nhập cư và an ninh. Theo Reuters, các vấn đề kinh tế, chi phí sinh hoạt và sự thay đổi trong ưu tiên chính sách là những chủ đề quan trọng trong bối cảnh chính trị hiện nay.

Sự gia tăng ảnh hưởng của AfD cũng đặt ra câu hỏi về khả năng hình thành chính quyền. Tại Đức, các đảng chính thống từ lâu duy trì nguyên tắc không hợp tác liên minh với AfD ở cấp chính quyền, thường được mô tả bằng khái niệm “bức tường lửa”. Vì vậy, ngay cả khi AfD trở thành đảng lớn nhất tại một bang, vị trí này không đồng nghĩa với khả năng trực tiếp thành lập chính quyền. Trường hợp Mecklenburg-Vorpommern cho thấy rõ giới hạn đó: AfD dẫn đầu về phiếu nhưng việc hình thành chính quyền vẫn phụ thuộc vào tương quan giữa các lực lượng còn lại và các cuộc thương lượng liên minh.

Điểm đáng chú ý hơn là sự phân mảnh ngày càng rõ của hệ thống đảng. Khi một lực lượng không tham gia liên minh chính phủ nhưng chiếm tỷ lệ phiếu lớn, các đảng còn lại phải tìm kiếm những cấu hình liên minh phức tạp hơn. Điều này có thể làm gia tăng chi phí thương lượng chính trị và khiến quá trình hình thành chính quyền kéo dài. Tuy nhiên, mức độ ổn định của mỗi chính quyền vẫn phụ thuộc vào thỏa thuận cụ thể giữa các đảng, thay vì chỉ dựa trên kết quả của một cuộc bầu cử.

Kết quả địa phương và bài toán lãnh đạo của Thủ tướng Friedrich Merz

Đối với Thủ tướng Friedrich Merz, tác động trực tiếp nhất của các cuộc bầu cử lần này nằm ở vấn đề uy tín chính trị của CDU và khả năng thực hiện chương trình của chính phủ liên bang. Sau khi kết quả ban đầu tại Mecklenburg-Vorpommern được công bố, Thủ tướng Friedrich Merz gọi đây là một “thảm họa”, đồng thời khẳng định ông sẽ tiếp tục giữ chức Thủ tướng và thúc đẩy chương trình cải cách.

Việc CDU chỉ đạt 4,89% tại Mecklenburg-Vorpommern đặc biệt đáng chú ý bởi đây là kết quả thấp nhất của đảng tại bang này và khiến CDU lần đầu tiên không có đại diện trong nghị viện bang. Trong khi đó, kết quả tại Berlin cho thấy CDU vẫn là một trong những lực lượng chính trị lớn của thủ đô, nhưng đã mất vị trí dẫn đầu vào tay Die Linke. Vì vậy, nếu xét riêng trên phương diện bầu cử cấp bang, sức ép đối với Thủ tướng Friedrich Merz là rõ ràng, song mức độ và tính chất của sức ép không giống nhau ở từng địa phương.

Sức ép này còn liên quan đến diễn biến dư luận trên toàn quốc. Một số khảo sát gần đây cho thấy CDU/CSU suy giảm trong khi AfD tiếp tục duy trì mức ủng hộ cao. Chẳng hạn, khảo sát YouGov được công bố giữa tháng 9 cho thấy AfD ở mức 29%, trong khi CDU/CSU ở mức 18%.

Điều đáng chú ý là các vấn đề kinh tế đang ngày càng gắn với tranh luận chính trị tại Đức. Tăng trưởng yếu, chi phí năng lượng, sức cạnh tranh công nghiệp, việc làm và cải cách hệ thống phúc lợi là những chủ đề gây sức ép đối với chính phủ. Thủ tướng Friedrich Merz đã nhiều lần nhấn mạnh nhu cầu cải cách kinh tế, thuế, hệ thống phúc lợi và bộ máy hành chính. Sau kết quả bầu cử, ông tiếp tục khẳng định rằng những khó khăn hiện tại càng làm cho chương trình cải cách trở nên cần thiết.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, từ các kết quả bầu cử địa phương để đi tới kết luận rằng ông Merz sẽ mất chức Thủ tướng là bước suy luận chưa có đủ cơ sở. Về thể chế, Thủ tướng Đức không phải chịu sự thay đổi trực tiếp chỉ vì một đảng thất bại trong bầu cử bang. Việc thay thế Thủ tướng liên quan tới tương quan lực lượng tại Bundestag và khả năng hình thành đa số nghị viện mới. Do đó, các cuộc bầu cử ngày 20/9 trước hết làm gia tăng sức ép chính trị đối với ông Merz và CDU, thay vì tự động tạo ra một cuộc khủng hoảng chính phủ ở cấp liên bang.

Vấn đề quan trọng hơn trong thời gian tới là CDU sẽ phản ứng như thế nào trước sự suy giảm tại các bang và liệu chính phủ liên bang có thể chuyển những cam kết cải cách thành kết quả cụ thể hay không. Nếu các vấn đề kinh tế, việc làm, năng lượng, nhà ở và phúc lợi tiếp tục gây bất mãn, áp lực đối với các đảng cầm quyền có thể còn gia tăng. Ngược lại, khả năng triển khai chính sách hiệu quả có thể trở thành yếu tố quan trọng để chính phủ củng cố lại sự ủng hộ.

Đồng thời, sự nổi lên của AfD đang làm thay đổi môi trường cạnh tranh chính trị tại Đức. Kết quả tại Mecklenburg-Vorpommern cho thấy đảng này đã trở thành lực lượng lớn nhất tại thêm một bang, trong khi tại Berlin, AfD cũng đạt mức 16,3%, tăng mạnh so với kỳ bầu cử trước. Dù vẫn tồn tại giới hạn đáng kể về khả năng tham gia chính quyền do lập trường của các đảng khác, việc AfD mở rộng tỷ lệ cử tri ủng hộ có thể tiếp tục tác động tới chương trình và chiến lược của các đảng chính thống.

Nhìn rộng hơn, các cuộc bầu cử ngày 20/9 phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ trong đời sống chính trị Đức. CDU chịu tổn thất đáng kể, AfD tiếp tục mở rộng ảnh hưởng tại miền Đông, còn Die Linke giành thắng lợi nổi bật tại Berlin. Những kết quả này chưa quyết định tương lai chính trị của Thủ tướng Friedrich Merz, nhưng cho thấy chính phủ liên bang đang phải đối mặt với môi trường chính trị khó khăn hơn, trong đó yêu cầu về hiệu quả kinh tế, năng lực cải cách và khả năng duy trì sự gắn kết trong liên minh cầm quyền ngày càng trở nên quan trọng.