Mỹ thất bại thảm hại khi đóng vai ‘Nhà hòa giải quốc tế’

Nỗ lực bất thành của Mỹ để giải quyết xung đột ở Ukraine

Theo Tạp chí Foreign Affairs của Mỹ, từ đầu năm 2025 đến nay, Mỹ đã nỗ lực đáng kể về mặt ngoại giao để chấm dứt chiến tranh ở Ukraine. Các nhà đàm phán đã gặp nhau tại Abu Dhabi, Berlin, Geneva, Istanbul, Paris và Riyadh; các đặc phái viên cũng đã đến Moscow và Miami.

Bài viết đánh giá: "Thực sự những nỗ lực này rất đáng để khen ngợi, nhưng chỉ hoạt động tích cực mà thiếu chiến lược giải quyết đúng đắn thì cũng không mang lại hiệu quả".

Các cuộc tấn công quy mô lớn vào Ukraine và Nga trong những tuần gần đây đã chứng minh, chỉ có sự tích cực thì vẫn chưa thể mang lại một thỏa thuận ngừng bắn ở Ukraine chứ đừng nói là thiết lập một nền hòa bình.

Hai tác giả Matt Waldman và Samuel Charap chỉ ra, để đạt được tiến bộ thực sự hướng tới hòa bình, Mỹ nên áp dụng những bài học kinh nghiệm từ hàng thập kỷ làm trung gian hòa giải quốc tế.

Mặc dù mỗi cuộc xung đột đều có những đặc điểm riêng, nhưng các cuộc đàm phán trong quá khứ đã chứng minh tầm quan trọng của việc thực hiện đúng quy trình và cung cấp những hiểu biết về những phương pháp nào hiệu quả và phương pháp nào không.

Ấn phẩm Mỹ nhấn mạnh, để có thể vượt qua những trở ngại hiện tại giữa Nga và Ukraine, việc hòa giải đòi hỏi những nỗ lực nhất quán và bền bỉ của một nhóm chuyên gia có trình độ cao.

Điều này có nghĩa là tập hợp một nhóm người sở hữu chuyên môn và kiến ​​thức sâu rộng về lịch sử và động lực của cuộc xung đột Nga-Ukraine, với nhiệm vụ chính là chấm dứt xung đột, chứ không phải là lợi dụng hoạt động này nhằm nâng cao vị thế của mình hoặc cũng tham gia vào cuộc xung đột.

Mỹ đơn độc trong tìm kiếm hòa bình Ukraine

Theo bài viết, công việc hòa giải thường liên quan đến nhiều hơn một bên thứ ba. Trong các quy trình thành công, người hòa giải chính sẽ làm việc với nhiều quốc gia hoặc tổ chức hỗ trợ.

Ví dụ như Pháp, Đức, Ý, Nga và Vương quốc Anh đã thành lập một nhóm liên lạc hỗ trợ các cuộc đàm phán do Mỹ dẫn đầu, để chấm dứt Chiến tranh Bosnia năm 1995; hay Chile, Cuba, Na Uy và Venezuela đã tham gia vào các cuộc đàm phán năm 2016, chấm dứt cuộc chiến kéo dài nửa thế kỷ của Chính phủ Colombia với Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (thường được biết đến với tên viết tắt tiếng Tây Ban Nha là FARC).

Ngược lại, Mỹ hầu như hành động một mình trong việc giải quyết cuộc xung đột Ukraine. Các đồng minh châu Âu, các đối tác vùng Vịnh và Thổ Nhĩ Kỳ đã tham gia, nhưng chỉ gián tiếp hoặc tham gia với ý tưởng không đồng nhất với Mỹ, khiến gần một nửa số thỏa thuận hòa bình có liên quan đến Ukraine đã đổ vỡ trong vòng 5 năm qua.

Tác giả nhấn mạnh, một giải pháp hòa bình giữa Nga và Ukraine sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn nữa, do những tranh chấp lãnh thổ không tương thích, hậu quả của các thỏa thuận Minsk thất bại (vốn được cho là sẽ chấm dứt xung đột từ năm 2014 đến năm 2021) và sự cạnh tranh rộng hơn giữa NATO và Nga.

Về nguyên tắc, dĩ nhiên Nga không nên có tiếng nói trong những gì Mỹ và châu Âu đề nghị với Ukraine, bao gồm cả bản chất của các đảm bảo an ninh từ phương Tây, nhưng nếu không có sự đồng ý cuối cùng của Nga, chiến tranh vẫn sẽ tiếp diễn.

Tương tự như vậy, bất kỳ thỏa thuận nào nhằm nới lỏng các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Nga (nhằm khiến Nga nhân nhượng trong các điều khoản thỏa thuận), cũng sẽ không hiệu quả nếu không có sự ủng hộ của Liên minh châu Âu (EU) và Anh.

Bế tắc mấu chốt trong thỏa thuận ngừng bắn Nga-Ukraine

Phát triển luận điểm này, hai tác giả Matt Waldman và Samuel Charap lưu ý, cho đến thời điểm này Mỹ đã cố gắng dung hòa các lập trường và yêu cầu đã nêu của các bên, chẳng hạn bằng cách đề xuất các thỏa thuận lãnh thổ cụ thể và trình bày chúng như những gói thỏa thuận có thể được chấp nhận hoặc từ chối.

Thay vào đó, Mỹ nên khuyến khích các bên giải quyết các lợi ích và mối quan ngại cơ bản của họ, điều được coi là “nguyên nhân sâu xa” dẫn đến cuộc xung đột quân sự bùng phát.

Nếu giải quyết được các nguyên nhân gây ra chiến tranh, điều đó có thể làm suy yếu tâm lý "thắng-thua" và tạo cho mỗi bên lý do để tiếp tục ngồi vào bàn đàm phán.

Ấn phẩm nhấn mạnh, cụ thể là đối với Nga và Ukraine, vấn đề bế tắc chính trong đàm phán nằm ở việc kiểm soát Donbass và các nhà trung gian hòa giải như Mỹ nên cố gắng đáp ứng những lợi ích tiềm ẩn đằng sau các lập trường này, chứ không phải chỉ là bản thân các lập trường đó.

Ấn phẩm Mỹ chỉ ra chi phí ngày càng tăng của chiến tranh (sự tàn phá, mất mát sinh mạng và nguy cơ leo thang nguy hiểm hơn) là yêu cầu tất yếu phải thực hiện các hoạt động ngoại giao bền bỉ, nhằm đạt được một nền hòa bình lâu dài và bền vững.

Foreign Affairs kết luận: Ngay cả những tiến trình hòa bình được lên kế hoạch kỹ lưỡng nhất cũng có thể thất bại. Việc đạt được một thỏa thuận hòa bình thông qua đàm phán sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố và những nỗ lực để đạt được mục tiêu này phải dựa trên kinh nghiệm của hàng thập kỷ hòa giải quốc tế.