Làng Thanh niên lập nghiệp sau 20 năm: Người biệt tích, người mòn mỏi chờ sổ đỏ

Nằm giữa vùng đồi núi xã Xuân Bình, thôn Thanh Niên (trước đây là Làng Thanh niên lập nghiệp Sông Chàng) hiện ra với những dãy nhà thưa vắng, xen giữa những đồi keo, mía, sắn và cây ăn quả. Ít ai ngờ nơi từng được kỳ vọng trở thành mô hình lập nghiệp tiêu biểu của tuổi trẻ Thanh Hóa lại đang mang nhiều nỗi trăn trở.

Năm 2007, dự án Làng Thanh niên lập nghiệp Sông Chàng được phê duyệt với diện tích khoảng 600ha, tổng vốn đầu tư hơn 32 tỷ đồng do Tỉnh đoàn Thanh Hóa quản lý. Dự án đặt mục tiêu đưa thanh niên đến vùng đất khó để khai hoang, phát triển kinh tế, hình thành khu dân cư mới và góp phần bảo vệ hành lang tuyến đường Hồ Chí Minh.

Những ngày đầu, các hộ dân mang theo hy vọng về một cuộc sống mới đã đến đây dựng nhà, khai phá đất đai, trồng cây ăn quả và cây công nghiệp. Thế nhưng, sau 20 năm, không ít căn nhà trên những tuyến đường bê tông trong thôn đã đóng cửa nhiều năm, phủ đầy dấu vết của thời gian.

Theo hồ sơ dự án, Làng Thanh niên lập nghiệp Sông Chàng tuyển chọn 141 hộ dân, trong đó có 34 hộ tái định cư tại chỗ. Mỗi hộ được bố trí 400m2 đất ở và 3ha đất sản xuất. Năm 2014, 20 hộ bị thu hồi đất do không thực hiện đúng cam kết và đã được tuyển bổ sung. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy số hộ còn sinh sống thường xuyên tại địa phương thấp hơn nhiều so với danh sách ban đầu.

Ông Nguyễn Trọng Hoàng, nguyên Trưởng thôn Thanh Niên gửi cho chúng tôi xem danh sách ông báo cáo lên cấp trên có tới 41 hộ chỉ có tên mà không ở tại thôn. Dẫn phóng viên đi qua những căn nhà bỏ hoang, ông Hoàng cho biết hiện chỉ còn khoảng hơn 90 hộ sinh sống thường xuyên. “Nhiều hộ tôi chưa từng gặp, có người chuyển đi nơi khác nhưng vẫn giữ đất sản xuất”, ông Hoàng nói.

Thực tế này đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả quản lý, sử dụng đất tại dự án sau hai thập kỷ triển khai. Trong khi nhiều hộ vẫn bám trụ với cuộc sống khó khăn, không ít trường hợp chỉ còn tồn tại trên danh sách nhưng diện tích đất được giao vẫn chưa được xử lý dứt điểm.

Đại diện Tỉnh đoàn Thanh Hóa cho biết hiện có 98 hộ đang thường trú tại thôn Thanh Niên với 354 nhân khẩu. Đối với những trường hợp không còn cư trú tại địa phương, đơn vị khẳng định sẽ chưa xem xét cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ) trong đợt tới.

Mòn mỏi chờ sổ đỏ

Nếu câu chuyện “có tên nhưng không có mặt” là một nghịch lý của dự án, thì việc chậm cấp giấy chứng nhận QSDĐ lại là nỗi trăn trở lớn nhất đối với những hộ dân lựa chọn ở lại.

Anh Lê Văn Viên (45 tuổi, quê xã Tiên Trang) là một trong những người đến Sông Chàng từ năm 2009. Sau 17 năm, gia đình anh vẫn sống trong căn nhà cấp bốn đơn sơ và chủ yếu dựa vào 3ha đất trồng keo, mía, sắn. “Điều trăn trở nhất là đến nay gia đình vẫn chưa có sổ đỏ. Không có giấy chứng nhận QSDĐ nên muốn vay vốn ngân hàng để đầu tư sản xuất cũng không được”, anh Viên chia sẻ.

Không có sổ đỏ đồng nghĩa với việc nhiều hộ dân khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng để mở rộng sản xuất. Trong khi đó, giá nông sản bấp bênh, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt khiến cuộc sống của người dân nơi đây càng thêm chật vật.

Ông Đỗ Văn Chiến, Trưởng phòng Kinh tế UBND xã Xuân Bình, xác nhận việc người dân nhiều năm chưa được cấp giấy chứng nhận QSDĐ là thực tế tồn tại.

Theo ông Chiến, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã quản lý dân cư nhưng phần đất của dự án vẫn thuộc Tỉnh đoàn Thanh Hóa quản lý. “Đến nay, địa phương vẫn chưa được bàn giao quản lý đất nên chưa có cơ sở để thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân”, ông Chiến cho biết.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Đình Nhất, Phó Trưởng Ban Công tác Thanh thiếu nhi Tỉnh đoàn Thanh Hóa, xác nhận thực trạng có nhiều hộ không thường xuyên có mặt tại làng và vướng mắc trong việc cấp giấy chứng nhận QSDĐ.

Theo ông Nhất, từ năm 2017, khi nhiều hộ đủ điều kiện, Tỉnh đoàn đã phối hợp với UBND huyện Như Xuân (cũ) báo cáo UBND tỉnh và xin ý kiến Trung ương Đoàn về việc giao đất ở cho địa phương quản lý để cấp sổ đỏ. Tuy nhiên, quá trình này kéo dài do phải thực hiện trích đo địa chính toàn bộ dự án.

Theo đại diện Tỉnh đoàn, việc đo đạc gặp nhiều khó khăn do diện tích thực tế có sai lệch, nhiều hộ đi làm ăn xa và sự thay đổi cán bộ phụ trách dự án qua các thời kỳ. Đáng chú ý, Tỉnh đoàn Thanh Hóa cũng thừa nhận việc người dân chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đến nay thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư. Hiện việc trích đo hiện trạng đã hoàn thành và đơn vị đang báo cáo UBND tỉnh để thực hiện các thủ tục bàn giao đất ở về địa phương, làm cơ sở cấp sổ đỏ cho người dân.

20 năm kể từ ngày những thanh niên đầu tiên đặt chân lên vùng đất Sông Chàng với khát vọng lập nghiệp, thôn Thanh Niên đã hình thành một cộng đồng dân cư mới. Thế nhưng, phía sau những đồi cây xanh tốt vẫn còn đó những căn nhà bỏ hoang, những hộ dân chỉ còn tồn tại trên giấy tờ và những người ở lại vẫn mòn mỏi chờ một cuốn sổ đỏ để thực sự an cư trên chính mảnh đất mình đã bỏ công khai phá.