Hợp tác báo chí Việt Nam – Campuchia trong chuyển động mới của truyền thông số

Câu lạc bộ Nhà báo Campuchia vừa có chuyến thăm và làm việc tại Việt Nam, với điểm nhấn là cuộc hội đàm cùng Hội Nhà báo Việt Nam và buổi làm việc tại Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV). Các cuộc trao đổi cho thấy mối quan tâm ngày càng lớn của giới báo chí hai nước đối với những vấn đề thời sự của nghề báo: kiểm chứng thông tin, đào tạo nhân lực, thích ứng công nghệ và giữ gìn độ tin cậy của báo chí trong kỷ nguyên mới.

1. Trong nhiều năm, hợp tác báo chí Việt Nam – Campuchia chủ yếu được nhắc đến như một phần của quan hệ hữu nghị truyền thống giữa hai quốc gia. Đó là những chuyến thăm lẫn nhau, những chương trình phối hợp thông tin đối ngoại. Nhưng nếu nhìn kỹ vào nội dung các cuộc làm việc lần này, có thể thấy trọng tâm đã khác trước.

Người ta không còn nói nhiều về số lượng các chương trình hợp tác hay những khuôn mẫu giao lưu mang tính nghi thức. Thay vào đó, điều được đặt ra là những vấn đề rất trực diện của nghề báo hôm nay: Trí tuệ nhân tạo sẽ tác động thế nào tới báo chí? Tin giả và thông tin sai lệch đang làm thay đổi niềm tin công chúng ra sao? Nhà báo cần giữ vai trò gì khi công nghệ ngày càng có khả năng tạo ra nội dung nhanh hơn con người?

Đó không còn là những câu chuyện riêng của một tòa soạn hay một quốc gia. Nó là áp lực chung mà báo chí toàn cầu đang cùng đối diện. Và trong lát cắt ấy, sự gặp gỡ giữa những người làm báo Việt Nam và Campuchia cho thấy một điều đáng chú ý: hợp tác báo chí khu vực giờ đây đang dịch chuyển từ giao lưu truyền thống sang chia sẻ năng lực thích ứng.

2. Tại cuộc làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam, câu chuyện về trí tuệ nhân tạo được dành nhiều thời gian trao đổi, trở thành nội dung trung tâm của buổi hội đàm.

Ông Lê Quốc Minh – Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh rằng bức tranh báo chí thế giới sau đại dịch COVID-19 đang chứng kiến sự dịch chuyển mạnh mẽ, trong đó chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trở thành những yếu tố tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất tin tức. Ông nhìn nhận báo chí hiện nay đang vận động trong trạng thái “vừa mở rộng cơ hội, vừa gia tăng thách thức”: công nghệ giúp tăng tốc độ xử lý dữ liệu, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, nhưng đồng thời cũng đặt ra áp lực về độ chính xác, kiểm chứng và bản sắc nghề nghiệp.

Việc Hội Nhà báo Việt Nam triển khai các chương trình đào tạo AI cho hội viên thời gian qua vì thế được nhìn như một bước chuẩn bị dài hơi cho quá trình chuyển đổi của báo chí. Riêng năm 2025, khoảng 2.500 hội viên đã được tiếp cận đào tạo, với mục tiêu nâng lên 5.000 người trong năm nay và tiến tới khoảng 10.000 hội viên trong tổng số hơn 27.000 người làm báo được trang bị kỹ năng liên quan đến AI trong giai đoạn tiếp theo.

“Khi AI thay đổi quá nhanh và tác động trực tiếp tới từng khâu trong hoạt động báo chí, việc đào tạo cũng không thể làm theo kiểu ngắn hạn hay phong trào, mà đòi hỏi quá trình cập nhật liên tục đối với đội ngũ người làm báo”, ông Minh cho biết.

Song song với đào tạo kỹ năng, vấn đề được đặt ra là cách sử dụng AI trong khuôn khổ các nguyên tắc nghề nghiệp của báo chí. Bởi ở thời điểm công nghệ có thể hỗ trợ tạo nội dung, xử lý dữ liệu và lan truyền thông tin với tốc độ rất lớn, câu chuyện không còn chỉ nằm ở năng lực sử dụng công nghệ, mà là khả năng kiểm soát công nghệ.

Ở phía Campuchia, những chia sẻ của Chủ tịch Câu lạc bộ Nhà báo Campuchia Puy Kea cũng cho thấy báo chí khu vực đang cùng gặp những vấn đề tương tự. Việc AI có thể đưa ra những cách diễn giải khác nhau cho cùng một nội dung, tùy theo ngôn ngữ hay dữ liệu đầu vào, là một chi tiết đáng suy nghĩ. Nó cho thấy trong thời đại thuật toán, thách thức của báo chí không còn chỉ là “đưa tin nhanh”, mà là giữ được khả năng xác lập sự thật giữa vô số lớp thông tin được tạo ra mỗi ngày.

Từ đó, cả hai bên cùng khẳng định: “Con người vẫn phải là chủ thể kiểm soát AI, không để AI chi phối hoạt động báo chí. Dù công nghệ phát triển đến đâu, yếu tố cốt lõi vẫn là chất lượng nội dung và giá trị nghề nghiệp”.

3. Nếu cuộc làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam phản ánh nỗi trăn trở của báo chí trước tương lai số hóa, thì chuyến thăm Đài Tiếng nói Việt Nam gợi ra một chiều sâu về sự bền bỉ của những giá trị báo chí được tạo dựng qua thời gian.

Chi tiết được nhắc lại nhiều trong buổi làm việc tại VOV không phải là quy mô tòa soạn hay số lượng nền tảng truyền thông mà Đài đang vận hành, mà là việc chương trình phát thanh tiếng Khmer đã được phát sóng liên tục từ năm 1957 tới nay.

Trong bối cảnh môi trường truyền thông thay đổi rất nhanh bởi công nghệ số, việc một chương trình phát thanh tiếng Khmer vẫn được duy trì liên tục suốt gần bảy thập kỷ cho thấy báo chí không chỉ làm nhiệm vụ thông tin. Những chương trình ấy, theo thời gian, đã trở thành một nhịp kết nối bền bỉ góp phần giữ gìn sự gần gũi, hiểu biết và tình cảm giữa nhân dân Việt Nam – Campuchia qua nhiều thế hệ.

Đi cùng với câu chuyện đó, các trao đổi tại VOV cũng cho thấy hợp tác báo chí giữa hai nước đang có xu hướng mở rộng, không chỉ xoay quanh việc trao đổi thông tin qua các chương trình phát thanh hay những chuyến thăm, làm việc giữa các cơ quan báo chí, mà còn hướng tới các nội dung sâu hơn như đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm nghiệp vụ và thích ứng với yêu cầu của báo chí đa nền tảng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Nhìn từ hai cuộc làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam và tại Đài Tiếng nói Việt Nam, có thể thấy hợp tác báo chí Việt Nam – Campuchia hiện nay đang đi vào những vấn đề mang tính thực chất hơn của nghề báo, từ AI, chuyển đổi số đến nâng cao năng lực và kỹ năng cho đội ngũ người làm báo.

Trong bối cảnh đó, hợp tác báo chí giữa các quốc gia ngày càng rõ nét với vai trò như một kênh kết nối quan trọng, thúc đẩy dòng thông tin chính thống, lành mạnh, củng cố niềm tin xã hội; góp phần đưa hoạt động thông tin – truyền thông giữa các quốc gia vận hành ổn định hơn trong bối cảnh môi trường truyền thông toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.