Đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát quyền lực khi xử lý vi phạm hành chính

Làm rõ cơ chế kiểm soát khi giao thẩm quyền cho cấp xã

Về việc chuyển thẩm quyền quyết định đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã tại Điều 91, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng đây không đơn thuần là việc phân cấp một nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Theo đại biểu, việc thay đổi chủ thể quyết định liên quan trực tiếp đến các biện pháp hạn chế quyền tự do của cá nhân. Trong khi đó, chính cơ quan soạn thảo cũng thừa nhận việc giao Tòa án xem xét từ năm 2012 là một bước tiến trong kiểm soát quyền lực và bảo đảm tính khách quan.

“Đây không chỉ là việc phân cấp một nhiệm vụ quản lý nhà nước thông thường mà là thay đổi chủ thể quyết định đối với biện pháp trực tiếp hạn chế quyền tự do của cá nhân”, đại biểu Dương Khắc Mai nêu rõ.

Do đó, nếu tiếp tục phương án giao thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát sau khi quyết định được ban hành. Đặc biệt, cần xác định cách xử lý trong trường hợp cá nhân khởi kiện quyết định đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc cai nghiện bắt buộc; hiệu lực của quyết định trong thời gian Tòa án giải quyết vụ án; điều kiện tạm đình chỉ và cơ chế khắc phục quyền lợi nếu quyết định sau đó bị hủy.

Bên cạnh đó, cần lượng hóa điều kiện về nhân lực, chuyên môn và nguồn lực ở cấp xã. Theo đại biểu, việc chính quyền cơ sở gần dân, sát địa bàn là một thuận lợi, nhưng việc ra quyết định hạn chế quyền tự do còn đòi hỏi năng lực thẩm định hồ sơ, đánh giá chứng cứ và chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng.

Xác định rõ giới hạn của các biện pháp cưỡng chế

Đối với các biện pháp cưỡng chế mới tại Điều 74, đại biểu Dương Khắc Mai ghi nhận cơ quan soạn thảo đã tiếp thu yêu cầu bổ sung tiêu chí bảo đảm tính tương xứng, đồng thời loại trừ trường hợp bên thứ ba không có lỗi khi cùng sử dụng điện, nước, Internet hoặc hạ tầng chung.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý sự chưa thống nhất trong cách thể hiện của Báo cáo giải trình. Một mặt, báo cáo cho biết sẽ quy định đầy đủ điều kiện, nguyên tắc tại dự thảo Luật; mặt khác, phần giải trình đối với điểm e và điểm h Điều 74 lại dự kiến đưa tiêu chí và trường hợp loại trừ vào nghị định.

Theo đại biểu, cần phân định rõ những giới hạn nào phải được quy định ngay trong Luật và nội dung nào có thể giao Chính phủ hướng dẫn về kỹ thuật thực hiện.

“Những điều kiện cơ bản quyết định khi nào Nhà nước được cắt điện, nước, Internet hoặc hạn chế hạ tầng số của một chủ thể có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp; vì vậy đề nghị cơ quan trình làm rõ những giới hạn nào sẽ được quy định ngay tại Luật”, đại biểu nói.

Cân nhắc thời hạn tạm giữ, bảo đảm quyền của người bị xử lý

Về thời hạn tạm giữ người theo thủ tục hành chính tại Điều 106, dự thảo nâng thời hạn tạm giữ thông thường từ 12 giờ lên 24 giờ; trường hợp cần thiết từ tối đa 24 giờ lên tối đa 48 giờ; một số trường hợp có thể kéo dài đến 5 ngày.

Đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng việc tăng thời hạn cần được làm rõ hơn về cơ sở thực tiễn, nhất là trong bối cảnh đây là biện pháp hạn chế trực tiếp quyền tự do thân thể.

Báo cáo giải trình cho biết một số trường hợp cần thêm thời gian để xác minh nhân thân, giá trị hàng hóa, thu thập chứng cứ và hoàn thiện hồ sơ. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị phân định rõ trường hợp tạm giữ nhằm ngăn chặn ngay hành vi với trường hợp kéo dài để phục vụ xác minh.

Nếu giữ phương án tăng thời hạn, việc kéo dài cần gắn với căn cứ cụ thể, quyết định bằng văn bản, lý do rõ ràng và trách nhiệm của người có thẩm quyền, tránh trở thành thông lệ.

Đối với quy định tại Điều 44 về xử phạt không lập biên bản đối với hành vi được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, đại biểu nhận thấy đây là bước mở rộng đáng kể so với Luật hiện hành.

Đại biểu ghi nhận dự thảo đã yêu cầu dữ liệu từ thiết bị kỹ thuật phải thể hiện các thông tin như thời gian, địa điểm, hình ảnh, chỉ số đo và dữ liệu liên quan; trường hợp chưa đủ căn cứ thì phải tiếp tục xác minh, thu thập chứng cứ hoặc thực hiện thủ tục giải trình.

Theo đại biểu, việc đơn giản hóa thủ tục bằng phương thức điện tử có cơ sở trong quá trình chuyển đổi số, nhưng phải đi cùng cơ chế bảo đảm quyền của người bị xử lý.

“Vấn đề không nhất thiết là phải duy trì một biên bản giấy, mà là phải bảo đảm trong quy trình điện tử luôn tồn tại một cơ chế rõ ràng để cá nhân, tổ chức biết chứng cứ nào đang được sử dụng đối với mình và có cơ hội phản hồi trước khi quyết định xử phạt được ban hành”, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị người bị xử lý phải có quyền tiếp cận dữ liệu làm căn cứ xử phạt, kiểm tra nguồn gốc và tính hợp lệ của dữ liệu, trình bày những tình tiết mà thiết bị không thể tự ghi nhận và yêu cầu xem xét lại khi có căn cứ.