Gãy xương ở trẻ: Hiểm họa rình rập mùa Hè

Những cú ngã không còn vô hại

Kỳ nghỉ hè là khoảng thời gian trẻ em được vui chơi, vận động nhiều hơn nhưng cũng là thời điểm các bệnh viện liên tiếp tiếp nhận những ca tai nạn thương tích nghiêm trọng. Chỉ một cú ngã khi chạy nhảy, đi xe đạp hay trượt patin cũng có thể khiến trẻ bị gãy xương, phải phẫu thuật và mất nhiều tháng phục hồi.

Các chuyên gia khuyến cáo, bên cạnh việc tăng cường giám sát khi trẻ vui chơi, phụ huynh cần nhận biết sớm dấu hiệu gãy xương, sơ cứu đúng cách và xây dựng nền tảng xương chắc khỏe để giảm nguy cơ chấn thương.

Mới đây, Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng (Phú Thọ) tiếp nhận bé trai 10 tuổi bị gãy kín cổ đài quay tay trái sau khi ngã trong lúc nô đùa cùng bạn. Sau tai nạn, trẻ đau nhiều, khuỷu tay sưng nề, hạn chế vận động. Kết quả chụp X-quang xác định trẻ bị gãy xương và được chỉ định phẫu thuật. Hiện, sức khỏe bệnh nhi đã ổn định, tiếp tục được theo dõi và phục hồi chức năng.

Theo các bác sĩ chuyên khoa Chấn thương - Chỉnh hình, đây không phải trường hợp cá biệt. Mỗi dịp nghỉ hè, số ca gãy xương ở trẻ thường tăng rõ rệt do các em dành nhiều thời gian chạy nhảy, leo trèo, đạp xe, đá bóng, trượt patin hoặc vui chơi ngoài trời nhưng thiếu sự giám sát của người lớn.

Bác sĩ Bùi Thị Huyền - Khoa Ngoại tổng hợp và Liên chuyên khoa, Trung tâm Y tế khu vực Đoan Hùng, cho biết gãy xương là một trong những tai nạn thương tích phổ biến nhất ở trẻ em trong mùa Hè. Những vị trí dễ bị tổn thương gồm cẳng tay, cổ tay, khuỷu tay, cẳng chân và xương đòn. Nếu không được xử trí đúng cách, trẻ có thể bị biến dạng chi, hạn chế vận động, thậm chí ảnh hưởng đến quá trình phát triển hệ xương.

Không chỉ các trò chơi vận động mạnh, ngay cả việc đi xe đạp hay trượt patin cũng tiềm ẩn nguy cơ chấn thương nặng. Tại Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (Phú Thọ), các bác sĩ vừa phẫu thuật cho bé trai 6 tuổi bị gãy thân xương đùi phải sau cú ngã khi đi xe đạp. Một trường hợp khác là bé gái 12 tuổi bị gãy vỡ hai xương cẳng chân phải do ngã khi trượt patin. Cả hai đều phải phẫu thuật kết hợp xương để phục hồi chức năng vận động.

BSCKII Giang Hoài Đức - Trưởng khoa Ngoại tổng hợp và Liên chuyên khoa, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê, cho biết gãy xương đùi là một trong những chấn thương nặng thường gặp ở trẻ em, chủ yếu do tai nạn trong sinh hoạt và vui chơi. Nếu không được sơ cứu đúng cách và điều trị kịp thời, trẻ có thể gặp nhiều biến chứng, ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động và sự phát triển thể chất.

Những trường hợp trên là lời cảnh báo rằng chỉ một cú ngã tưởng chừng đơn giản trong kỳ nghỉ hè cũng có thể khiến trẻ phải trải qua phẫu thuật và nhiều tháng điều trị, phục hồi chức năng.

Nhận biết sớm để hạn chế biến chứng

Theo BSCKII Nguyễn Đức Tuấn - Trưởng khoa Ngoại nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, gãy xương ở trẻ em xảy ra khi lực tác động lên xương vượt quá khả năng chịu đựng. Tai nạn có thể xuất phát từ những cú ngã khi chạy nhảy, leo trèo, đi xe đạp, trượt patin, chơi thể thao hoặc va chạm trong sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh yếu tố tai nạn, chế độ dinh dưỡng thiếu canxi, thiếu vitamin D, suy dinh dưỡng, béo phì hoặc một số bệnh lý về chuyển hóa xương cũng làm tăng nguy cơ gãy xương ở trẻ.

Trưởng khoa Ngoại nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, nhấn mạnh khi không còn lịch học cố định, trẻ dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động ngoài trời với cường độ vận động cao nhưng lại thiếu sự giám sát của người lớn.

Nhiều phụ huynh cho rằng, những cú ngã khi vui chơi là điều bình thường, chỉ cần nghỉ ngơi vài ngày sẽ khỏi. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy không ít trường hợp gãy xương kín ban đầu chỉ biểu hiện bằng đau và sưng nhẹ nên dễ bị nhầm với bong gân hoặc chấn thương phần mềm, khiến việc điều trị bị chậm trễ.

Điều đáng lo ngại là hệ xương của trẻ em chưa phát triển hoàn chỉnh. Ở nhiều vị trí vẫn còn sụn tiếp hợp - vùng quyết định sự phát triển chiều dài của xương. Nếu vùng này bị tổn thương mà không được phát hiện và xử trí đúng cách, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ lệch trục chi, biến dạng xương, hạn chế vận động, thậm chí ảnh hưởng đến quá trình phát triển thể chất sau này. Chính vì vậy, các bác sĩ luôn nhấn mạnh không nên đánh giá mức độ chấn thương chỉ dựa vào cảm giác đau hay khả năng cử động của trẻ.

Trưởng khoa Ngoại nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khuyến cáo sau khi trẻ bị ngã hoặc va đập mạnh, phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu như đau nhiều tại vùng tổn thương, đau tăng khi cử động hoặc chạm vào, chi sưng nề, bầm tím, biến dạng, trẻ không thể đứng, đi hoặc cử động bình thường, có cảm giác tê bì hoặc nghe thấy tiếng “rắc” tại thời điểm chấn thương.

Trong thời gian chờ đưa trẻ đến bệnh viện, tuyệt đối không tự ý nắn chỉnh xương, xoa bóp bằng dầu nóng hay đắp các bài thuốc dân gian vì có thể khiến ổ gãy di lệch nhiều hơn, làm tổn thương mạch máu, thần kinh và gây khó khăn cho quá trình điều trị sau này. Việc cố gắng để trẻ tiếp tục đi lại hoặc vận động khi chưa xác định rõ mức độ tổn thương cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Để giảm thiểu nguy cơ gãy xương, theo BS Nguyễn Đức Tuấn, điều quan trọng là xây dựng cho trẻ một hệ xương khỏe mạnh ngay từ sớm. Canxi là thành phần cấu tạo chính của xương, trong khi vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi hiệu quả.

Vì vậy, phụ huynh cần bảo đảm chế độ dinh dưỡng cân đối với các thực phẩm giàu canxi như sữa, sữa chua, phô mai, cá hồi, tôm, cua, các loại đậu và rau xanh; đồng thời bổ sung vitamin D từ thực phẩm hoặc tạo điều kiện để trẻ tắm nắng, vận động ngoài trời đúng cách.

Bên cạnh dinh dưỡng, vận động hợp lý là yếu tố quan trọng giúp tăng mật độ xương và khả năng chịu lực của hệ cơ xương. Những môn như bơi lội, đi bộ, chạy bộ nhẹ, đạp xe hay đá bóng không chỉ giúp trẻ phát triển thể chất, mà còn cải thiện khả năng giữ thăng bằng và phản xạ.

Tuy nhiên, khi tham gia các môn có nguy cơ té ngã như xe đạp, patin, trượt ván hoặc thể thao đối kháng, trẻ cần được trang bị đầy đủ mũ bảo hiểm và dụng cụ bảo hộ cho đầu gối, khuỷu tay, cổ tay. Quan trọng không kém là người lớn cần lựa chọn không gian vui chơi an toàn và giám sát trẻ, nhất là với những em còn nhỏ.

Đặc biệt, đối với những trẻ từng gãy xương nhiều lần hoặc chỉ va chạm nhẹ cũng bị gãy, phụ huynh không nên chủ quan mà cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa để tầm soát các bệnh lý về chuyển hóa xương, loãng xương ở trẻ em hoặc những bất thường bẩm sinh. Việc phát hiện sớm sẽ giúp xây dựng chế độ dinh dưỡng, luyện tập và điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ tái diễn chấn thương.

Quá trình hồi phục sau gãy xương cũng đóng vai trò quyết định hiệu quả điều trị. BS Nguyễn Đức Tuấn cho biết, trẻ cần nghỉ ngơi, hạn chế vận động cho đến khi xương liền hoàn toàn, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám theo lịch hẹn.

Với trường hợp bó bột, phụ huynh cần giữ bột luôn khô sạch, theo dõi các dấu hiệu bất thường như sưng đau tăng, tê bì, đổi màu đầu ngón tay hoặc ngón chân để đưa trẻ đến bệnh viện ngay. Điều trị thành công không chỉ là xương liền đúng vị trí, mà còn phải giúp trẻ phục hồi hoàn toàn chức năng vận động, có thể trở lại học tập, vui chơi và phát triển bình thường.