AI và bài toán bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh thời đại số

Trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV), chiều 30/6, hội thảo "Trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh" đã diễn ra với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia công nghệ, luật gia, nhà nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp trong nước, quốc tế.

Hội thảo tập trung phân tích những tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với ngành điện ảnh, đồng thời thảo luận các giải pháp bảo vệ quyền tác giả và thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp điện ảnh trong bối cảnh chuyển đổi số.

Phát biểu chào mừng hội thảo, bà Nguyễn Thị Anh Thi - Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, nhận định AI đang mở ra những khả năng rất lớn cho điện ảnh, từ sáng tạo, sản xuất đến phát hành tác phẩm. Tuy nhiên, cùng với những cơ hội đó là hàng loạt thách thức mới liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo bà Thi, hội thảo là dịp để các chuyên gia cùng làm rõ nhiều vấn đề đang được giới điện ảnh quan tâm như AI có thể hỗ trợ sáng tạo đến đâu mà không thay thế con người; quản trị dữ liệu điện ảnh như thế nào; bảo vệ bản quyền trong môi trường số ra sao; cũng như cơ chế phối hợp để xây dựng hệ sinh thái điện ảnh hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững.

Phát biểu đề dẫn và khai mạc, TS Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF IV, cho rằng với những nền điện ảnh đang phát triển như Việt Nam, AI và công nghệ số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị điện ảnh toàn cầu.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý những thách thức ngày càng lớn khi các tác phẩm có thể bị sao chép, cắt ghép và phát tán trái phép chỉ trong vài phút trên môi trường mạng; AI có thể tạo ra nội dung dựa trên dữ liệu thu thập từ hàng triệu tác phẩm sáng tạo, khiến ranh giới giữa sáng tạo của con người và sản phẩm do máy móc hỗ trợ ngày càng trở nên phức tạp.

"Bảo vệ tài sản trí tuệ vì thế trở thành vấn đề có ý nghĩa sống còn đối với ngành điện ảnh", TS Ngô Phương Lan nhấn mạnh, đồng thời kỳ vọng các ý kiến tại hội thảo sẽ góp phần gợi mở những chính sách và mô hình phát triển phù hợp để điện ảnh Việt Nam vừa bắt kịp xu hướng công nghệ, vừa khai thác AI như một động lực mới cho sáng tạo, tăng trưởng và xây dựng sức mạnh mềm quốc gia.

Đề cập đến những tác động của AI đối với công nghiệp điện ảnh, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Huy Dũng cho rằng sự phát triển của AI đang khiến hành vi vi phạm bản quyền trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Không chỉ dừng ở việc sao chép phim, các hành vi vi phạm còn diễn ra dưới nhiều hình thức như cắt ghép, tóm tắt nội dung, sử dụng dữ liệu để huấn luyện mô hình AI hoặc tạo bản sao số của diễn viên, giọng nói và hình ảnh mà chưa có sự đồng ý của chủ thể quyền.

Theo Thứ trưởng, điện ảnh đang chuyển từ thời đại khan hiếm công cụ sang thời đại dư thừa công cụ sáng tạo. Tuy nhiên, công nghệ chỉ tạo ra khả năng, còn năng lực cạnh tranh chỉ được hình thành khi lựa chọn đúng bài toán, có dữ liệu phù hợp, quy trình hiệu quả và cơ chế đánh giá rõ ràng.

"Chúng ta không chạy theo AI để chứng minh mình có AI, mà phải sử dụng AI để giải quyết những điểm nghẽn thực sự của ngành như chi phí sản xuất cao, thời gian thực hiện dài, thiếu dữ liệu thị trường và khán giả, vi phạm bản quyền, hạn chế trong phân phối quốc tế, khai thác di sản điện ảnh cũng như thiếu nguồn nhân lực kết hợp giữa nghệ thuật, công nghệ và pháp lý", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế đã trình bày các tham luận về AI và chuyển đổi số trong công nghiệp điện ảnh.

Các nội dung tập trung phân tích những thay đổi mà AI đang tạo ra ở tất cả các khâu của chuỗi giá trị điện ảnh, từ sáng tạo nội dung, sản xuất, hậu kỳ đến phát hành và khai thác tác phẩm; đồng thời chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các nền điện ảnh đang phát triển.

Đặc biệt, phiên thảo luận bàn tròn với sự tham gia của các chuyên gia công nghệ, luật sở hữu trí tuệ và đại diện doanh nghiệp sản xuất phim đã tập trung trao đổi về cơ hội, thách thức mà AI đặt ra đối với điện ảnh hiện đại, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ và vai trò của con người trong hoạt động sáng tạo.

Các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường ứng dụng công nghệ trong bảo vệ bản quyền, xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam trong thời đại số.