Mở rộng cơ hội sản xuất rau an toàn ở nông thôn

Chăm sóc rau ứng dụng công nghệ cao tại xã Yên Mỹ (huyện Thanh Trì).

Hiện nay, rau là một trong những nhóm thực phẩm thiết yếu, có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Cùng với sự gia tăng của nhu cầu tiêu dùng thực phẩm an toàn và minh bạch nguồn gốc, việc chuẩn hóa quy trình sản xuất ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng đối với ngành hàng rau.

Tuy nhiên, phần lớn sản xuất rau ở nước ta vẫn dựa trên các hộ nông dân quy mô nhỏ. Đây cũng là nhóm đối tượng gặp nhiều khó khăn nhất khi tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất hiện hành.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2025 cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau, nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5-0,6% tổng diện tích. Điều này cho thấy phần lớn sản phẩm rau trên thị trường vẫn chưa tham gia vào các hệ thống chứng nhận sản xuất an toàn.

Nguyên nhân được xác định không nằm ở việc người dân thiếu quan tâm đến an toàn thực phẩm mà chủ yếu do những rào cản trong quá trình thực hiện. Chi phí chứng nhận, yêu cầu quản lý hồ sơ, ghi chép nhật ký sản xuất, đánh giá và duy trì chứng nhận vẫn là thách thức đối với nhiều hộ dân, hợp tác xã và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ.

Theo ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, phần lớn rau phục vụ thị trường hiện nay được sản xuất từ những hộ chỉ có vài sào hoặc vài nghìn mét vuông đất canh tác. Vì vậy, điều quan trọng là phải xây dựng được bộ tiêu chuẩn vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa đơn giản và phù hợp hơn với điều kiện sản xuất thực tế của người dân.

Tạo thêm cơ hội cho nông dân tham gia chuỗi sản xuất an toàn

Xuất phát từ thực tế đó, ngày 9/6/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo lấy ý kiến góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia “Quy trình sản xuất, sơ chế rau bảo đảm an toàn thực phẩm”.

Theo Ban soạn thảo, tiêu chuẩn mới được xây dựng nhằm hình thành một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng và dễ áp dụng hơn. Mục tiêu không chỉ hỗ trợ cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát mà còn giúp doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất giảm bớt chi phí tuân thủ.

Một trong những nội dung đáng chú ý là định hướng đơn giản hóa quy trình thực hiện. Nhiều yêu cầu kỹ thuật được chuyển thành các hướng dẫn thực hành cụ thể, dễ hiểu và thuận lợi hơn cho người sản xuất. Ban soạn thảo cũng nghiên cứu các giải pháp số hóa như nhật ký điện tử trên điện thoại thông minh nhằm giảm áp lực ghi chép thủ công.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến bày tỏ sự quan tâm tới việc liệu tiêu chuẩn mới có thay thế VietGAP hay không. Trả lời vấn đề này, ông Nguyễn Quý Dương cho biết hiện nay có nhiều hệ thống tiêu chuẩn khác nhau như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance, 4C hay các tiêu chuẩn hữu cơ của nhiều quốc gia. Mỗi tiêu chuẩn phục vụ những phân khúc thị trường khác nhau.

Theo ông Dương, tất cả các tiêu chuẩn đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là bảo đảm an toàn thực phẩm. Tiêu chuẩn nào được thị trường chấp nhận thì người sản xuất sẽ lựa chọn áp dụng. Vì vậy, dự thảo TCVN mới không nhằm thay thế VietGAP mà chỉ bổ sung thêm một lựa chọn để người dân có thể tiếp cận sản xuất an toàn theo cách đơn giản và khả thi hơn.

Hướng tới phát triển nông thôn bền vững

Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, quá trình xây dựng dự thảo dựa trên cơ sở pháp lý, khoa học và thực tiễn sản xuất. Ban soạn thảo đã khảo sát tại nhiều địa phương, gặp gỡ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để tìm hiểu những khó khăn trong quá trình áp dụng các tiêu chuẩn hiện nay.

Dự thảo cũng được xây dựng trên cơ sở kế thừa và tham khảo có chọn lọc nhiều tiêu chuẩn trong nước và quốc tế như VietGAP, AseanGAP, GlobalGAP, TCVN ISO 22000:2018 cùng các quy định về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.

Theo ông Đặng Văn Đông, điểm quan trọng của bộ tiêu chuẩn là tính thực tiễn và tính nhân văn. Thực tế sản xuất rau của Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào hàng triệu hộ nông dân quy mô nhỏ. Nếu chỉ xây dựng một bộ tiêu chuẩn phù hợp với doanh nghiệp lớn hoặc các hợp tác xã có điều kiện thì sẽ bỏ quên một bộ phận rất lớn người sản xuất.

Nhiều chuyên gia cho rằng, khi được hoàn thiện và đưa vào áp dụng, bộ tiêu chuẩn mới không chỉ góp phần nâng cao chất lượng nông sản mà còn tạo điều kiện để nhiều nông hộ tham gia chuỗi sản xuất an toàn, nâng cao khả năng tiêu thụ sản phẩm và gia tăng thu nhập.

Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn hiện nay, khi mục tiêu không chỉ dừng ở phát triển hạ tầng mà còn hướng tới nâng cao chất lượng sản xuất, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển nông nghiệp theo hướng minh bạch, bền vững.

Theo Ban soạn thảo, các ý kiến góp ý sẽ tiếp tục được tổng hợp, nghiên cứu và hoàn thiện trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, thẩm định và công bố trong năm 2026.