Kinh tế xanh: Từ áp lực môi trường đến động lực phát triển

Chuyển đổi xanh xu thế tất yếu

Việt Nam đang hướng tới mô hình phát thải thấp, sử dụng tài nguyên hiệu quả. Cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ tại COP26 đã thực sự đi vào đời sống thông qua các chính sách cụ thể và sự chuyển mình của nền kinh tế.

Lĩnh vực năng lượng chứng kiến sự bùng nổ của năng lượng tái tạo. Kế hoạch Điện VIII đi vào thực tiễn đã giúp tỷ trọng năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) tăng trưởng ấn tượng. Đặc biệt, các dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên đã bắt đầu định hình, giảm dần sự phụ thuộc vào nhiệt điện than. Giao thông xanh “lên ngôi” với hình ảnh xe buýt điện, taxi điện và xe máy điện phủ sóng tại các đô thị lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, các chương trình sản xuất nông nghiệp bền vững, sử dụng ít hóa chất, ứng dụng công nghệ cao cho năng suất và chất lượng đã được mở rộng. Con số hơn 70.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” là minh chứng mạnh mẽ cho hướng đi chiến lược để gạo Việt nâng cao sức cạnh tranh, tiếp cận các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao về môi trường và phát triển bền vững.

“Các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe từ thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, như các yêu cầu truy xuất nguồn gốc carbon và báo cáo ESG bắt buộc nếu không sẽ gặp rủi ro bị loại khỏi chuỗi cung ứng quốc tế”, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, không đạt chuẩn xanh là “bị loại khỏi sân chơi” trong chuỗi cung ứng quốc tế, khiến nhiều doanh nghiệp ngành dệt may buộc phải đổi mới để cạnh tranh.

Trong năm 2026, lĩnh vực năng lượng tái tạo tiếp tục được đầu tư mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu điện sạch đang tăng cao. Việc điều chỉnh các cơ chế khuyến khích đầu tư, phát triển các dự án điện gió, điện mặt trời và các hệ thống lưu trữ năng lượng sẽ là ưu tiên chính.

Năm 2026, Việt Nam chuyển từ nhận thức sang hành động thực chất, xem đầu tư cho môi trường là đầu tư cho sự phát triển bền vững dài hạn. Sự tham gia của cả chính phủ, doanh nghiệp và người dân là yếu tố quyết định để hiện thực hóa các mục tiêu này.

Gỡ thách thức trong chuyển đổi xanh

Tổng Giám đốc Wego Uniform - doanh nghiệp chuyên sản xuất, kinh doanh đồng phục Trần Thị Thư cho biết, với mong muốn đưa sản phẩm xanh, thân thiện môi trường đến với người tiêu dùng, Wego Uniform đã đưa ra thị trường quần áo được làm từ chất liệu cà phê (Eco Café) thấm hút mồ hôi tốt thân thiện với môi trường…

Bà Trần Thị Bích Vân, Trưởng bộ phận PR và Xúc tiến phát triển bền vững Acecook Việt Nam chia sẻ, tại Acecook Việt Nam, việc chuyển đổi từ bao bì nhựa sang bao bì giấy là một bước tiến quan trọng, giúp giảm hơn 80% lượng nhựa sử dụng trong sản xuất.

Giảm phát thải, chuyển đổi sang các giải pháp tiết kiệm năng lượng sử dụng năng lượng tái tạo (mặt trời, gió); sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường (tái tạo, vật liệu xanh, phân hủy sinh học trong sản phẩm), hay làm mô hình kinh tế tuần hoàn (Reduce - Giảm thiểu, Reuse - Tái sử dụng, Recycle - Tái chế) là những giải pháp mà nhiều doanh nghiệp đang áp dụng.

Đồng thời áp dụng công nghệ xanh, công nghệ tiên tiến để giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm nước và năng lượng trong quy trình sản xuất.

Các doanh nghiệp coi chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là yêu cầu tất yếu từ thị trường, mang lại lợi ích thiết thực, nâng cao năng lực cạnh tranh. TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) đánh giá. Tuy nhiên, theo đại diện Ban IV, thách thức đối với chuyển đổi xanh hiện nay đó là chuyển đổi xanh mới chủ yếu ở các doanh nghiệp lớn; doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) còn hạn chế về vốn và công nghệ. Chi phí chuyển đổi công nghệ cao và khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi do tiêu chí phân loại phức tạp…

Ngoài ra, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế xanh đối mặt với thách thức trong xử lý rác thải/nước thải. Áp lực từ rác thải nhựa, hạ tầng xử lý yếu kém, và chi phí đầu tư cao cho công nghệ thân thiện môi trường đang cản trở tiến trình đạt Net Zero vào năm 2050.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu; thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ xanh, công nghệ phát thải thấp; chuyển dịch mạnh mẽ từ năng lượng hóa thạch sang năng lượng tái tạo, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp năng lượng sạch. Trong các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới là tập trung tháo gỡ các "điểm nghẽn" về thể chế, tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho mô hình kinh tế mới; tháo gỡ khó khăn về nguồn lực và năng lực thực thi, khuyến khích ưu đãi tín dụng xanh; đào tạo nhân lực, thu hút đầu tư vào các dự án công nghệ chiến lược nhằm kiến tạo nền kinh tế xanh và bền vững.