Huyền thoại Truông Bồn: Khúc tráng ca bất tử của tuổi thanh xuân

Truông Bồn là đoạn đèo dốc có chiều dài khoảng 5km, nằm trên tuyến Quốc lộ 15A đi qua xã Bạch Hà (Nghệ An). Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, tuyến đường đi qua Truông Bồn có vị trí đặc biệt quan trọng, kết nối các huyết mạch giao thông của ta từ hậu phương lớn miền Bắc chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam.

Nhờ vị trí địa lý quan trọng, địa hình hiểm trở với nhiều dãy núi liên kết với nhau nằm dọc 2 bên đường như: Núi Voi, núi Mồng Gà, núi Cột Cờ... nên con đường qua Truông Bồn là nơi có địa thế chiến lược.

Tuyến đường 15A có chiều dài gần 200km, tiếp nối từ Quốc lộ 1A giáp với Thanh Hóa, đi qua Nghệ An vào Hà Tĩnh. Từ Truông Bồn, một ngã rẽ về bến phà Linh Cảm (xã Đức Thọ, Hà Tĩnh); một ngả đi về Bến Thủy (phường Trường Vinh, Nghệ An) rồi vào ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc, Hà Tĩnh).

Nhằm phong tỏa, cắt đứt mạch máu giao thông của quân ta, từ năm 1964-1968, quân đội Mỹ huy động không quân, với hơn 5.000 lượt máy bay ồ ạt trút bom đạn xuống tuyến đường này với trọng điểm đánh phá là ngã ba Truông Bồn.

Trong những năm tháng ác liệt ấy, bom đạn Mỹ không thể khuất phục được ý chí và quyết tâm sắt đá của quân và dân ta. Trên cung đường qua Truông Bồn, các chiến sĩ bộ đội, TNXP, dân quân hỏa tuyến vẫn "Sống bám cầu, bám đường - Chết kiên cường dũng cảm", "Tim có thể ngừng đập nhưng đường không thể tắc".

Nơi đây, có hàng nghìn cán bộ, bộ đội, thanh niên xung phong (TNXP), công nhân ngành giao thông, dân quân tự vệ bị thương; 1.240 cán bộ, chiến sĩ đã dũng cảm chiến đấu và anh dũng hy sinh.

Quân và dân ta chiến đấu, bắn rơi nhiều máy bay địch, rà phá hàng nghìn quả bom nổ chậm các loại. Lực lượng TNXP đóng góp trên 2 triệu ngày công, đào đắp hàng triệu m3 đất đá, đưa 94 nghìn lượt xe quân sự vượt qua an toàn.

Trong số đó, tiêu biểu là những chiến công và sự hy sinh oanh liệt của 13 chiến sĩ thanh niên xung phong "Tiểu đội thép anh hùng", thuộc Đại đội TNXP 317, Đội 65, Tổng đội TNXP chống Mỹ cứu nước tỉnh Nghệ An.

Ngôi mộ chung tại Khu di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn, tấm bia đá hoa cương khắc ghi tên tuổi của 13 chiến sĩ TNXP anh hùng: Nguyễn Thị Văn, Nguyễn Thị Hoài, Phan Thị Dung, Nguyễn Thị Tâm, Hà Thị Đang, Hoàng Thị Nhung, Nguyễn Thị Phúc, Vũ Thị Hiên, Đàm Thị Bốn, Trần Thị Doãn, Đinh Thị Vinh, Trần Văn Hạp, Cao Ngọc Hòa.

Sức sống mãnh liệt nơi tọa độ lửa năm xưa

Là người duy nhất trong tiểu đội thép năm ấy còn sống sót, Tiểu đội trưởng Tiểu đội 2, Trần Thị Thông (SN 1946, trú tại phường Thành Vinh, Nghệ An) tham gia lực lượng TNXP khi vừa tròn 19 tuổi.

Cô gái trẻ Trần Thị Thông có mặt tại nhiều điểm nóng đánh phá của máy bay đối phương trên đất Nghệ An như: Cầu Cấm (xã Hải Lộc), rú Đụn (xã Vạn An)... cùng đồng đội san lấp hố bom, thông đường cho xe ra tiền tuyến.

Tại "tọa độ lửa" Truông Bồn, Tiểu đội 2 của chị Trần Thị Thông ban ngày san lấp đường, ban đêm cùng nhau làm nhiệm vụ dẫn đường cho ô tô đi qua. Do đêm tối, thời gian đầu, các cô gái của "Tiểu đội thép" nghĩ ra cách dùng bẹ chuối rải trên đường để xe nhận biết lối đi.

Thế nhưng, máy bay địch ném bom liên tục, bẹ chuối xe đi qua một vài lần đã nát bươm. Cuối cùng, các cô bất chấp nguy hiểm, dùng thân mình làm "cọc tiêu sống" dẫn đường cho xe vượt qua.

Khoảng 6h sáng ngày 31/10/1968, khi 12 nữ, 2 nam TNXP của Tiểu đội 2 đang chia thành 2 nhóm để san lấp hố bom thì bất ngờ một tốp máy bay Mỹ lao đến ném bom liên hồi. Mặt đất rung chuyển, Truông Bồn chìm trong khói lửa.

"Bình thường máy bay Mỹ lượn một vài vòng rồi mới lao xuống ném bom. Nhưng hôm đó, vừa nghe tiếng máy bay, chúng tôi nhìn lên đã thấy bom rơi ngay trên đầu. Tôi chỉ kịp đẩy anh Hòa xuống hầm rồi cầm súng lao theo, sau đó không biết gì cả", bà Thông nhớ lại.

Ngớt tiếng bom, bộ đội, TNXP và người dân lao vào đào bới đất đá tìm kiếm 14 người của Tiểu đội 2. Truông Bồn ngập trong máu và nước mắt khi 11 cô gái, 2 chàng trai đã vĩnh viễn ra đi lúc vừa tròn mười tám, đôi mươi.

Còn bà Thông được đồng đội tìm thấy trong tình trạng bất tỉnh, vùi sâu dưới lớp đất đá. Nữ Tiểu đội trưởng sau đó được đưa về nhà một người dân địa phương để chữa trị.

Trước khi hành quân vào Nam, chiến sĩ quân y trực tiếp chữa trị đặt vào tay nữ bệnh nhân Trần Thị Thông còn đang hôn mê một tờ giấy nhỏ ghi rằng: "Các anh đến đây khi em vừa bị thương. Nay vì phải hành quân, các anh đi đây. Em ở lại cố gắng mau khỏe nhé, cô gái TNXP".

Với bà Trần Thị Thông và nhiều TNXP khác, Truông Bồn trở thành biểu tượng cho chủ nghĩa anh hùng, thương đau nhưng bi tráng nhất của tuổi thanh xuân cống hiến cho cuộc kháng chiến cứu nước.

Những ngày tháng 7, dòng người từ muôn phương lại về với Truông Bồn. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, khói hương tri ân dường như chưa bao giờ tắt nơi chiến địa xưa. Truông Bồn trở thành mảnh đất thiêng liêng, biểu tượng sáng ngời của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước cho lớp lớp thế hệ.

Từng chứng kiến tận mắt sự khốc liệt của tọa độ lửa này khi hành quân vào chiến trường năm 1968, cựu chiến binh Giang Thiên Phương (SN 1950, trú TP Hà Nội) luôn mang trong mình ký ức khó phai.

Trở lại Truông Bồn, kính cẩn thắp nén nhang viếng khu mộ 13 liệt sĩ TNXP, người lính thông tin năm xưa lặng đi vì xúc động, bùi ngùi xót thương những người đồng đội đã nằm lại tuổi đôi mươi.

"Mỗi lần trở lại Truông Bồn, tôi đều nghẹn lòng. Chúng tôi may mắn được trở về, còn biết bao đồng đội mãi mãi nằm lại ở tuổi mười tám, đôi mươi. Sự hy sinh của họ là điều thế hệ hôm nay và mai sau không bao giờ được phép lãng quên", ông Phương bày tỏ.

Ông Phan Trọng Lộc, Giám đốc Khu di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn cho biết, dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, mỗi ngày khu di tích đón khoảng 5.000 lượt khách đến tham quan, dâng hương tưởng niệm.

Riêng trong tháng 7, dự kiến có khoảng 100.000 lượt người hành hương về Truông Bồn. Không chỉ là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước và cách mạng, Truông Bồn ngày nay còn là điểm du lịch tâm linh thu hút đông đảo du khách.

Theo ông Lộc, trong những năm qua, tỉnh Nghệ An thường xuyên kết nối các cơ quan, đơn vị, bộ, ban, ngành Trung ương, địa phương tổ chức nhiều hoạt động tôn vinh giá trị lịch sử to lớn của Truông Bồn như: Các chương trình nghệ thuật, hội thảo khoa học, sáng tác nghệ thuật…

Về với Truông Bồn, du khách khó cầm được nước mắt khi nghe hướng dẫn viên thuyết minh về lịch sử của Truông Bồn, những câu chuyện hết sức chân thực, gây ấn tượng sâu sắc với người nghe.

Bên cạnh đó, du khách được trực tiếp xem các hiện vật, kỷ vật gắn bó với các chiến sĩ TNXP từng sống và chiến đấu trên tuyến lửa Truông Bồn.