Xây dựng môi trường giáo dục giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc

Trong dòng chảy mạnh mẽ của hội nhập và chuyển đổi số, việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đang đứng trước nhiều thách thức. Nhận thức rõ vai trò của giáo dục trong bảo tồn các giá trị truyền thống, ngành Giáo dục tỉnh Tuyên Quang đã và đang triển khai nhiều giải pháp thiết thực, đưa văn hóa dân tộc thấm sâu vào đời sống học đường, góp phần hình thành nhân cách, bồi đắp lòng tự hào quê hương cho học sinh.

Tuyên Quang là tỉnh miền núi, nơi cộng cư của nhiều dân tộc anh em như Tày, Dao, Cao Lan, Sán Dìu, Mông… với kho tàng di sản văn hóa phong phú, giàu bản sắc. Trên cơ sở các chủ trương của Đảng và Nhà nước về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tỉnh Tuyên Quang đã cụ thể hóa bằng các kế hoạch, đề án nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống trong các cơ sở giáo dục.

Ngành Giáo dục xác định, giáo dục văn hóa truyền thống không chỉ dừng ở các hoạt động mang tính phong trào, mà cần được triển khai bài bản, lâu dài, gắn với mục tiêu giáo dục toàn diện. Theo đó, nhiều nội dung văn hóa địa phương được lồng ghép linh hoạt trong chương trình học, đặc biệt ở các môn Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân; đồng thời tăng cường các hoạt động trải nghiệm, giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Một điểm nhấn trong công tác giáo dục bản sắc văn hóa ở Tuyên Quang là việc xây dựng “không gian văn hóa dân tộc trong trường học”. Tại nhiều cơ sở giáo dục, đặc biệt là các trường phổ thông dân tộc nội trú, khu vực trưng bày văn hóa được bố trí trang trọng với nhạc cụ dân tộc, trang phục truyền thống, hình ảnh lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, các làn điệu dân ca đặc trưng của địa phương.

Hưởng ứng kế hoạch của tỉnh và Sở GD&ĐT Tuyên Quang, bà Đặng Thị Hồng Nhung, Hiệu trưởng Trường THCS Lý Tự Trọng (xã Vị Xuyên) cho rằng: Không gian văn hóa không chỉ góp phần tạo cảnh quan sư phạm giàu bản sắc, mà còn trở thành “lớp học mở”, giúp học sinh được tiếp cận văn hóa bằng trực quan sinh động, khơi dậy niềm yêu thích và ý thức gìn giữ di sản văn hóa dân tộc ngay từ trong nhà trường.

Phát huy vai trò của giáo viên và cộng đồng

Cùng với việc tích hợp trong chương trình chính khóa, các trường học trên địa bàn tỉnh chú trọng tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm gắn với văn hóa truyền thống như: hội thi văn nghệ dân gian, ngày hội văn hóa các dân tộc, trò chơi dân gian, sinh hoạt câu lạc bộ hát Then, Sình ca, múa dân gian, trình diễn trang phục truyền thống…

Thông qua các hoạt động này, học sinh không chỉ được học mà còn được trải nghiệm, thực hành và sáng tạo, từ đó hiểu sâu sắc hơn giá trị của di sản văn hóa, hình thành kỹ năng sống, tinh thần đoàn kết và sự tôn trọng đa dạng văn hóa.

Bà Tô Thị Tấm, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THCS & THPT Chiêm Hóa cho biết: Những năm qua, nhà trường đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm đưa văn hóa truyền thống vào đời sống học đường. Đội ngũ giáo viên được nhà trường tổ chức tập huấn nội bộ về phương pháp tích hợp văn hóa địa phương, khuyến khích giáo viên sưu tầm tư liệu, hiện vật, câu chuyện dân gian phục vụ giảng dạy; đồng thời phát huy vai trò của giáo viên là người dân tộc thiểu số trong việc truyền tải tri thức văn hóa bản địa.

Giáo viên giảng dạy theo hình thức dự án, trải nghiệm, tăng cường hướng dẫn học sinh tại thực địa. Học sinh được tìm hiểu, thuyết trình về phong tục, lễ hội, làn điệu dân ca, nghề truyền thống, qua đó phát triển kỹ năng sống, sự tự tin và tinh thần đoàn kết.

“Thông qua hoạt động nội trú và ngoại khóa, văn hóa địa phương được lồng ghép vào sinh hoạt dưới cờ, hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp. Nhà trường duy trì các câu lạc bộ hát Then, đàn Tính, múa truyền thống; tổ chức thường xuyên Ngày hội văn hóa dân tộc, hội thi tìm hiểu văn hóa - lịch sử địa phương.

Bên cạnh đó, không gian văn hóa trong trường học được chú trọng xây dựng với các góc trưng bày nhạc cụ, trang phục, hình ảnh lễ hội, tạo thành những “lớp học mở” giàu bản sắc, giúp học sinh trực quan trải nghiệm và sáng tạo, đưa văn hóa truyền thống trở thành một phần tự nhiên của đời sống học đường”, bà Tô Thị Tấm chia sẻ.

Để giáo dục văn hóa truyền thống đạt hiệu quả, ngành Giáo dục Tuyên Quang đặc biệt quan tâm nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên. Các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn được tổ chức nhằm giúp giáo viên hiểu rõ hơn về văn hóa địa phương, phương pháp tích hợp nội dung văn hóa trong giảng dạy và tổ chức hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học.

Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng, nhất là các nghệ nhân dân gian, già làng, trưởng bản, được coi là yếu tố quan trọng. Việc mời nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn học sinh hát dân ca, múa truyền thống, kể chuyện lịch sử – văn hóa địa phương đã góp phần làm cho bài học trở nên sinh động, chân thực và giàu cảm xúc.

Việc đưa bản sắc văn hóa vào trường học ở Tuyên Quang không chỉ góp phần bảo tồn di sản, mà còn mang lại hiệu quả tích cực trong giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh. Qua những bài học văn hóa truyền thống, các em thêm hiểu, thêm yêu quê hương, trân trọng giá trị cội nguồn và có ý thức gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc trong cuộc sống hiện đại.

Trong thời gian tới, ngành Giáo dục Tuyên Quang tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp xây dựng môi trường giáo dục giàu tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc; coi đây là nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.