Mùa thi và những đứa trẻ kiệt sức: 'Nỗi sợ lớn nhất không phải điểm thấp, mà là làm bố mẹ thất vọng'

Những ngày cận thi, căn phòng nhỏ của Quỳnh luôn sáng đèn đến khuya. Trên bàn học là chồng đề thi dày đặc những dòng ghi chú, còn trên gương mặt cô bé là vẻ mệt mỏi, căng thẳng kéo dài.

Ngồi bên cạnh con gái đang cặm cụi ôn bài, chị Nguyễn Thị Lan (mẹ của Quỳnh) không giấu được nỗi lo. Chị cho biết năm ngoái Trường THPT Hiệp Hòa số 3 tuyển 496 học sinh với mức điểm chuẩn khoảng 19,2 điểm cho 3 môn. Nhưng năm nay, số lượng thí sinh đăng ký dự thi đã tăng lên tới 815 em.

“Lực học của con chỉ ở mức trung bình khá. Đợt thi thử vừa rồi cháu được khoảng 15 điểm nên áp lực càng lớn. Có hôm con học đến mệt lả, gần như không muốn nói chuyện với ai. Tôi chỉ sợ cháu kiệt sức trước khi bước vào kỳ thi”, chị Lan chia sẻ.

Không riêng Quỳnh, áp lực mùa thi cũng đang phủ kín nhiều gia đình có con cuối cấp. Tại Hà Nội, Lê Minh Anh, học sinh lớp 12 gần như không có ngày nghỉ suốt nhiều tháng qua. Mục tiêu của nữ sinh là ngành Truyền thông quốc tế của Học viện Ngoại giao – ngành học luôn có điểm chuẩn thuộc nhóm cao nhất nhiều năm nay.

Theo chị Trần Thu Hương (mẹ của Minh Anh,) áp lực năm nay không chỉ đến từ điểm số mà còn từ sự cạnh tranh giữa nhiều phương thức xét tuyển.

“Nhiều hôm 1-2 giờ sáng tôi vẫn thấy con ngồi học. Có ngày học thêm từ sáng tới tối, tối về tiếp tục luyện IELTS, làm đề. Con bảo chỉ cần sơ suất một môn là có thể mất cơ hội vào trường mơ ước”, chị Hương kể.

Những ngày gần thi, Minh Anh thường xuyên mất ngủ. Có lần thi thử không đạt như kỳ vọng, nữ sinh đã bật khóc ngay khi vừa về tới nhà.

“Con nói sợ mình không đủ giỏi để vào trường top”, người mẹ nghẹn giọng.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, chuyên gia tâm lý lâm sàng tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, điều đáng lo hiện nay là nhiều học sinh đang coi kỳ thi như “thước đo” giá trị của chính mình.

“Kỳ thi bây giờ không còn chỉ là chuyện điểm số nữa. Với rất nhiều học sinh, nó mang cảm giác như đang quyết định tương lai, giá trị bản thân và cả sự kỳ vọng của gia đình”, ông nói.

Trong quá trình trị liệu, ông từng gặp nhiều học sinh nói rằng: “Nếu con thi trượt thì coi như hết” hoặc “Con sợ làm bố mẹ thất vọng hơn là sợ điểm thấp”.

Theo chuyên gia này, áp lực lớn nhất của học sinh hiện nay nhiều khi không nằm ở việc học quá nhiều, mà đến từ cảm giác phải luôn giỏi hơn người khác.

“Nhiều em bị so sánh liên tục từ điểm số, trường lớp đến thành tích của bạn bè trên mạng xã hội. Trong khi tuổi vị thành niên lại là giai đoạn rất nhạy cảm, các em dễ đánh giá bản thân thông qua kết quả học tập”, ông Lân phân tích.

Điều nguy hiểm là không ít phụ huynh vẫn cho rằng “thi cử ai chẳng stress”. Nhưng theo ông Lân, có những dấu hiệu cho thấy áp lực đã vượt xa mức bình thường.

“Một học sinh mất ngủ kéo dài, hay cáu gắt, khó tập trung, thường xuyên đau đầu, đau bụng, sợ đi học, thu mình hoặc khóc nhiều trước kỳ thi… thì đó không còn là áp lực thông thường nữa”, ông Lân cảnh báo.

Theo vị chuyên gia tâm lý này, nhiều học sinh bên ngoài vẫn đi học đầy đủ nhưng bên trong đã ở trạng thái “kiệt sức tinh thần”.

“Các em học rất nhiều nhưng đầu óc lúc nào cũng căng như dây đàn. Càng học càng sợ, càng thấy mình không đủ tốt. Đặc biệt nếu trẻ bắt đầu nói những câu như: ‘Con mệt quá’, ‘Con không muốn cố nữa’, ‘Con thấy mình vô dụng rồi’… thì gia đình cần chú ý hơn rất nhiều”, ông nói.

Ông Lân cũng cho rằng, khi việc học chỉ xoay quanh điểm số và thành tích, trẻ rất dễ đánh mất cảm giác được sống đúng với lứa tuổi của mình.

“Có những em một ngày học từ sáng tới khuya, hết trường rồi học thêm, về nhà tiếp tục làm bài đến đêm. Lâu dần, cả cơ thể lẫn tâm lý đều quá tải”, ông Lân chia sẻ.

Đáng lo hơn, nhiều học sinh dần tin rằng giá trị của mình chỉ nằm ở điểm số.

“Nếu điểm thấp, các em sẽ cảm thấy mình thất bại, vô dụng hoặc không xứng đáng được công nhận. Đây là điều rất dễ dẫn tới lo âu, tự ti và kiệt sức cảm xúc”, chuyên gia tâm lý nhận định.

Trong giai đoạn này, điều học sinh cần không phải là thêm những lời thúc ép, mà là cảm giác bố mẹ thật sự ở bên mình.

“Có khi chỉ là bố mẹ thức cùng con một lúc, pha cốc nước, gọt đĩa hoa quả hay nói một câu rất bình thường như: ‘Mệt thì nghỉ chút cũng được’ cũng khiến trẻ thấy nhẹ lòng hơn rất nhiều”, ông Lân bày tỏ.

Ông cho rằng nhiều gia đình không tạo áp lực bằng lời nói, nhưng lại tạo ra cảm giác an toàn bằng những hành động rất nhỏ: Cùng con đi ăn, đi dạo, để con có khoảng thời gian được cười và sống như một đứa trẻ bình thường.

“Não bộ khi căng thẳng liên tục thì khả năng ghi nhớ và tập trung cũng giảm đi rất nhiều. Điều trẻ cần nhất mùa thi là một bầu không khí gia đình bớt căng thẳng để hiểu rằng mình đang được yêu thương, chứ không phải bị đánh giá qua một kỳ thi”, ông Lân nhấn mạnh.

Với các sĩ tử đang bước vào mùa thi, chuyên gia tâm lý nhắn nhủ rằng áp lực là cảm xúc rất tự nhiên và điều đó không có nghĩa các em yếu đuối hay kém cỏi.

“Một kỳ thi rất quan trọng, nhưng nó không quyết định toàn bộ giá trị của một con người. Điểm số có thể ảnh hưởng một giai đoạn, nhưng sức khỏe tinh thần là thứ sẽ đi cùng các em rất lâu sau này”, chuyên gia Hoàng Quốc Lân gửi gắm đến các sĩ tử trước mùa thi.