Hà Tĩnh hướng tới mô hình trường học khơi dậy sáng tạo và tư duy phản biện

Đổi mới giáo dục không chỉ dừng lại ở đầu tư cơ sở vật chất hay ứng dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là tạo môi trường để học sinh chủ động khám phá tri thức, biết phản biện và vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề thực tiễn.

Tại Hà Tĩnh, phát triển giáo dục STEM/STEAM, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao năng lực ngoại ngữ đang tạo nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu này.

Đổi mới phương pháp, khơi dậy năng lực sáng tạo

Năm học 2025–2026, tại Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học, Hà Tĩnh có 32 đề tài cấp THCS và 71 đề tài cấp THPT được công nhận. Kết quả này góp phần khuyến khích học sinh nghiên cứu, tìm tòi và phát triển ý tưởng mới.

Giai đoạn 2026–2030, tỉnh đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai STEM/STEAM; từng bước đưa AI, Robotics, lập trình và kỹ năng công dân số vào dạy học. Hà Tĩnh cũng hướng tới bồi dưỡng 150 giáo viên cốt cán, phấn đấu ít nhất 50% trường THCS, THPT có câu lạc bộ STEM, Robotics hoặc nghiên cứu khoa học.

Để phát triển năng lực sáng tạo và tư duy phản biện, trọng tâm là chuyển từ cách học chủ yếu tiếp nhận kiến thức sang học thông qua khám phá, trải nghiệm và giải quyết vấn đề. Học sinh cần được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm kiếm thông tin, trao đổi quan điểm, kiểm chứng kết quả và bảo vệ lập luận bằng căn cứ phù hợp.

Trong đó, STEM/STEAM là phương thức quan trọng để học sinh vận dụng kiến thức liên môn vào thực tiễn thông qua các dự án nghiên cứu môi trường, tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ trong sản xuất hoặc thiết kế sản phẩm phục vụ cộng đồng.

Theo Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT, hoạt động giáo dục STEM hướng tới phát triển năng lực khám phá, vận dụng sáng tạo kiến thức và giải quyết vấn đề thực tiễn, chú trọng trải nghiệm, thiết kế kỹ thuật và ứng dụng công nghệ số, AI có trách nhiệm.

Thực tiễn tại Trường THPT Cẩm Bình cho thấy công nghệ số và AI có thể hỗ trợ giáo viên thiết kế học liệu trực quan, xây dựng tình huống học tập và tăng cường tương tác trong lớp học.

Cô giáo Bùi Quỳnh Anh, giáo viên môn Ngữ văn, Trường THPT Cẩm Bình cho biết: “Ứng dụng công nghệ thông tin giúp chúng tôi thuận lợi hơn trong việc tìm kiếm, thiết kế học liệu, xây dựng bài giảng trực quan và tổ chức các hoạt động tương tác. Đặc biệt, với sự hỗ trợ của AI, giáo viên có thêm công cụ tham khảo để phát triển ý tưởng, thiết kế tình huống học tập và đa dạng hóa cách tiếp cận kiến thức. Tuy nhiên, giáo viên phải chủ động kiểm chứng thông tin, lựa chọn nội dung phù hợp với mục tiêu bài học”.

Từ thực tiễn này, các nhà trường cần xây dựng môi trường học tập lấy học sinh làm trung tâm, trong đó công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, còn năng lực tư duy và khả năng vận dụng kiến thức là thước đo quan trọng.

Chuẩn hóa tài liệu, bồi dưỡng giáo viên và tăng cường hội nhập

Để mô hình trường học phát triển năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và hội nhập quốc tế vận hành hiệu quả, cần xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn làm rõ mục tiêu, nội dung cốt lõi, phương pháp tổ chức hoạt động, kiểm tra đánh giá và điều kiện triển khai. Tài liệu cần phù hợp từng cấp học, môn học, giúp giáo viên dễ dàng vận dụng vào thực tế.

Cùng với đó, tập huấn cán bộ quản lý cần chú trọng xây dựng kế hoạch phát triển nhà trường, phối hợp giữa các tổ chuyên môn, bố trí nguồn lực và đánh giá kết quả. Với giáo viên, hoạt động bồi dưỡng cần gắn với thực hành thiết kế chủ đề STEM/STEAM, tổ chức thảo luận, hướng dẫn nghiên cứu và đánh giá sản phẩm. Việc sử dụng AI cũng phải đi đôi với kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tôn trọng bản quyền.

Bên cạnh sáng tạo và tư duy phản biện, năng lực hội nhập quốc tế cần được phát triển thông qua ngoại ngữ, giao tiếp, hợp tác và hiểu biết về các vấn đề toàn cầu. Các dự án học tập bằng tiếng Anh, giao lưu trực tuyến và tìm hiểu văn hóa quốc tế sẽ tạo thêm cơ hội để học sinh thực hành ngoại ngữ, nâng cao sự tự tin và khả năng thích ứng.

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2026–2027, thầy Nguyễn Gia Việt, Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT Albert Einstein, đã tham luận về đa dạng hóa hình thức dạy học tiếng Anh, nâng cao môi trường thực hành và năng lực sử dụng ngoại ngữ cho học sinh. Đây là hướng tiếp cận có thể tham khảo khi xây dựng nội dung hội nhập quốc tế trong nhà trường.

Quá trình triển khai cần linh hoạt theo điều kiện từng cơ sở giáo dục. Những trường có lợi thế về cơ sở vật chất và đội ngũ có thể tổ chức dự án STEM/STEAM chuyên sâu, câu lạc bộ nghiên cứu khoa học, hoạt động ứng dụng AI. Với trường còn khó khăn, có thể bắt đầu từ các chủ đề liên môn đơn giản, tận dụng thiết bị hiện có và chia sẻ học liệu.

Việc thí điểm cần gắn với đánh giá sự tiến bộ của học sinh, chất lượng hoạt động học tập và khả năng vận dụng kiến thức, không chỉ dựa vào số lượng thiết bị hay sản phẩm. Qua tổng kết, điều chỉnh và nhân rộng những cách làm hiệu quả, Hà Tĩnh có thể từng bước hình thành môi trường giáo dục phát huy tiềm năng người học, góp phần phát triển nguồn nhân lực có tư duy độc lập, làm chủ công nghệ và đáp ứng yêu cầu hội nhập.