Đo chất lượng giáo dục từ sự tiến bộ của học sinh

Các trường học đang tập trung giảm yêu cầu hình thức, đánh giá chuyên môn qua sự tiến bộ của học sinh, tăng kênh phản hồi từ người học và sử dụng công nghệ gắn với nhu cầu dạy học.

Giáo viên tập trung vào chuyên môn

Ông Bùi Duy Quốc, Phó Hiệu trưởng Phân hiệu Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hòa Khánh, TP Đà Nẵng) cho rằng, một giờ học thực chất, trước hết, giáo viên cần có sự chuẩn bị phù hợp với học sinh. Tuy nhiên, cách nhà trường tổ chức công việc chuyên môn, kiểm tra hồ sơ và triển khai các hoạt động dạy học có ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian giáo viên dành cho lớp học.

Theo ông Quốc, có một thực trạng cần được thẳng thắn nhìn nhận là hiện nay, giáo viên đang phải dành thời gian cho không ít yêu cầu mang tính khuôn mẫu trong công việc chuyên môn. Đơn cử như kế hoạch bài dạy trước hết phải phục vụ việc tổ chức dạy học, không nên trở thành sản phẩm được hoàn thiện chủ yếu để đáp ứng yêu cầu kiểm tra hồ sơ.

"Một kế hoạch dạy học dài cả chục trang, đầy đủ các mục theo khuôn mẫu nhưng chưa thể hiện đầy đủ cách giáo viên xử lý những tình huống cụ thể trong lớp học. Trong khi đó, mỗi lớp có đặc điểm riêng về năng lực tiếp nhận, điều kiện học tập và nhu cầu hỗ trợ. Vì vậy, giáo viên cần có không gian chuyên môn để điều chỉnh nội dung, phương pháp và cách tổ chức hoạt động dựa trên năng lực thực tế của học sinh và bối cảnh lớp học", ông Quốc phân tích.

Vì vậy, trong kiểm tra hồ sơ chuyên môn cần hướng vào chất lượng chuẩn bị và tổ chức dạy học. Nếu những yêu cầu hình thức chiếm quá nhiều thời gian, giáo viên sẽ không đầu tư nhiều trong nghiên cứu bài học, tìm hiểu học sinh và điều chỉnh phương pháp.

Câu chuyện tổ chức cho học sinh làm bài tập nhóm được ông Quốc dẫn ra như một ví dụ về khoảng cách giữa hình thức tổ chức và hiệu quả thực tế. Nếu hoạt động nhóm chỉ được tổ chức để hoàn thành nhiệm vụ hoặc lấy điểm mà thiếu cơ chế theo dõi đóng góp của từng thành viên, rất khó để đạt được mục tiêu rèn năng lực hợp tác cho học sinh.

Từ đây, ông Quốc cho rằng, một khi giáo viên không còn sự ràng buộc về "KPI" chỉ tiêu chất lượng, mỗi phương pháp dạy học sẽ được sử dụng đúng mục đích, hoạt động nhóm phải giúp học sinh thực sự hợp tác; kế hoạch bài dạy phải phục vụ việc tổ chức tiết học; kiểm tra phải cung cấp thông tin để điều chỉnh dạy học.

Không áp chỉ tiêu, vẫn theo sát chất lượng học sinh

Bà Trần Thị Kim Vân, Hiệu trưởng Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến (TP Đà Nẵng) cho biết, vài năm gần đây, nhà trường không xếp loại thi đua của giáo viên chỉ dựa hoàn toàn vào tỷ lệ học sinh khá, giỏi.

Ban giám hiệu Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến thay cách quản lý thông qua con số chỉ tiêu cụ thể bằng việc giám sát chuyên môn, kiểm tra định kỳ và theo dõi kết quả thực tế của học sinh.

“Năng lực tiếp nhận kiến thức thực tế của học sinh ở mức nào phải được đánh giá đúng ở mức đó. Điều quan trọng trong quá trình dạy học là theo dõi sự thay đổi của từng em. Học sinh có xuất phát điểm thấp nhưng tiến bộ sau quá trình học tập thì cần được ghi nhận. Qua đó, kết quả học tập trở thành căn cứ để nhìn nhận quá trình dạy học và hiệu quả chuyên môn của giáo viên", bà Vân thông tin.

Vì vậy, giáo viên phải theo dõi từng học sinh, xác định nội dung các em chưa đạt để triển khai kế hoạch hỗ trợ phù hợp như tổ chức ôn tập, dạy tăng cường và cho học sinh kiểm tra lại.

Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến vẫn xác định mục tiêu chất lượng chung của toàn trường. Hằng tháng, Ban giám hiệu rà soát và định hướng để các lớp, các tổ chuyên môn cùng nỗ lực, trong đó có mục tiêu không để học sinh phải thi lại hoặc ở lại lớp. “Mục tiêu đưa ra là chung cho toàn trường, từng lớp, từng môn phải nỗ lực thì kết quả chung mới đạt được mà không cần phải áp đặt chỉ tiêu riêng lên từng giáo viên”, bà Vân chia sẻ.

Cách làm này không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu đối với giáo viên. Trách nhiệm chuyên môn của giáo viên đồng nghĩa với quá trình dạy học, theo dõi, đánh giá và hỗ trợ giúp tạo chuyển biến ở học sinh thay vì yêu cầu giáo viên phải đạt một tỷ lệ điểm số cụ thể nào đó. Cách đánh giá này chuyển trọng tâm từ việc “đạt bao nhiêu” sang việc “học sinh đã tiến bộ ra sao”.

Để có thêm thông tin từ người học, từ năm học này, Trường THCS - THPT Nguyễn Khuyến tổ chức lấy ý kiến học sinh 2 tháng/lần. Những phản hồi này giúp nhà trường nắm bắt việc học tập, sinh hoạt và những vấn đề học sinh đang gặp phải, từ đó có cơ sở điều chỉnh hoạt động giáo dục.

Kết quả học tập, quá trình tiến bộ của học sinh và phản hồi trực tiếp từ người học trở thành những nguồn thông tin được nhà trường sử dụng trong quản lý. Cách làm này giúp chất lượng giáo dục được nhìn từ nhiều phía, thay vì chỉ qua các con số cuối kỳ hoặc tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu

Ông Huỳnh Duy Linh, Hiệu trưởng Trường THCS Lương Thế Vinh (phường Hòa Khánh, TP Đà Nẵng) cho biết, việc theo dõi chất lượng giữa các điểm trường được thực hiện bằng cơ chế đánh giá đồng bộ xác định ra những nội dung cần cải tiến. Kết quả không chỉ dừng ở việc xếp loại mà trở thành căn cứ để các cơ sở điều chỉnh hoạt động chuyên môn. Nhà trường luân chuyển giáo viên giỏi từ điểm chính sang các phân hiệu để dạy chuyên đề. Qua đó, học sinh ở các cơ sở có thêm cơ hội tiếp cận phương pháp dạy học phù hợp, giáo viên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm chuyên môn.

Xây dựng kỷ cương trường học

Tính thực chất không chỉ được tạo ra trong giờ học mà còn phụ thuộc vào cách nhà trường tổ chức, quản lý và phản hồi đối với các hoạt động chuyên môn.

Trường THCS Trưng Vương (phường Hải Châu) xác định đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động, tư duy sáng tạo và năng lực tự học của học sinh là nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với đó, nhà trường tăng cường kỷ cương, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, bình đẳng, chú trọng giáo dục nhân cách và kỹ năng cho học sinh.

Tại Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), yêu cầu về kỷ cương được cụ thể hóa trong cách giáo viên ứng xử, hướng dẫn học sinh học tập và thực hiện giờ giấc. Nhà trường quán triệt giáo viên không sử dụng bạo lực, không xúc phạm, miệt thị, chê bai hay hạ thấp danh dự, nhân phẩm học sinh.

Văn hóa nhà trường được xây dựng từ những hành vi cụ thể như chào hỏi, giao tiếp lịch sự, tôn trọng đồng nghiệp và học sinh. Giáo viên được xác định là người làm gương trong những hành vi ứng xử ấy. Kỷ luật về giờ giấc lên lớp cũng được đặt thành yêu cầu rõ ràng, giáo viên phải có mặt đúng thời gian, không vào lớp trễ.

Những yêu cầu tưởng như thuộc về nền nếp hằng ngày lại liên quan trực tiếp đến điều kiện tổ chức dạy học. Giáo viên thực hiện đúng trách nhiệm, hướng dẫn học sinh rõ ràng, bảo đảm giờ giấc và nền nếp giúp hoạt động trong lớp diễn ra ổn định, thời gian dành cho dạy học được sử dụng đúng mục đích.

Theo ông Quốc, cán bộ quản lý cần tạo cơ chế để giáo viên tổ chức hoạt động dạy - học phù hợp, đồng thời theo dõi kết quả để kịp thời điều chỉnh. Điều này đòi hỏi nhà trường không chỉ kiểm tra giáo viên đã làm đủ các yêu cầu hay chưa mà phải xem những yêu cầu đó có thực sự hỗ trợ cho việc dạy học hay không.

Trong quá trình này, công nghệ có thể trở thành công cụ hỗ trợ nếu được đầu tư và sử dụng đúng nhu cầu. Ông Quốc cho rằng, giáo viên cần chủ động tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, trước khi yêu cầu mỗi giáo viên tự nâng cao năng lực chuyển đổi số, nhà trường cần tổ chức tập huấn những kỹ năng cơ bản.