Nhà thiết kế Vũ Việt Hà: 'Khi AI phát triển, tôi vẫn yêu cầu sinh viên cầm bút chì!'
Giữa thời đại trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra hàng nghìn mẫu thiết kế chỉ trong vài phút, nhà thiết kế, giảng viên Vũ Việt Hà vẫn yêu cầu sinh viên phải phác thảo bằng bút chì, giấy và màu vẽ. Với anh, công nghệ có thể hỗ trợ sáng tạo nhưng không thể thay thế tư duy, cảm xúc và vốn văn hóa của người làm nghề.
Không để AI làm thay tư duy sáng tạo
Trong căn phòng làm việc của nhà thiết kế Vũ Việt Hà, những bản phác thảo bằng chì, màu nước, màu sáp vẫn được lưu giữ cẩn thận. Có những bản vẽ đã gần 20 năm tuổi, ghi dấu hành trình anh gây dựng sự nghiệp bằng chính đôi tay và tư duy sáng tạo.
Hiện là giảng viên Viện Nghệ thuật, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, trước đó, Vũ Việt Hà có hơn 13 năm giảng dạy tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội. Khi được hỏi AI phát triển có khiến người làm thiết kế thời trang lo ngại, anh hài hước ví von mình vẫn ở thế “đàn anh” trước trí tuệ nhân tạo.
Nhà thiết kế thừa nhận có những sản phẩm do AI tạo ra khiến anh kinh ngạc bởi khả năng xử lý hình ảnh và tốc độ sáng tạo. Tuy nhiên, công nghệ không phải lúc nào cũng hiểu đúng tinh thần văn hóa mà người thiết kế muốn truyền tải.
Anh kể từng chứng kiến một sản phẩm truyền thông sử dụng AI để giới thiệu các bộ sưu tập lấy cảm hứng từ văn hóa truyền thống của mình. Dù đã có tên gọi và câu chuyện thiết kế, hình ảnh được tạo ra lại mang đậm đặc trưng Trung Quốc, không liên quan đến tinh thần sáng tác ban đầu.
“AI có thể tạo ra hình ảnh rất đẹp nhưng không đồng nghĩa hiểu được điều người thiết kế muốn truyền tải”, anh nói.
Bởi vậy, trong giảng dạy, anh kiên quyết yêu cầu sinh viên phác thảo bằng tay, sử dụng bút chì, giấy và các chất liệu màu như màu nước, màu sáp. Anh không duyệt những mẫu thiết kế được thực hiện hoàn toàn qua ứng dụng trên iPad.

Với nhà thiết kế Vũ Việt Hà, vẽ tay không đơn thuần là thao tác kỹ thuật mà là quá trình rèn luyện khả năng quan sát, cảm nhận hình khối, tỷ lệ, chất liệu và chuyển tải ý tưởng. Đó cũng là nền tảng để mỗi nhà thiết kế hình thành ngôn ngữ sáng tạo riêng, thay vì phụ thuộc vào những hình ảnh có sẵn.
Quan điểm này được hình thành từ chính trải nghiệm làm nghề. Khoảng năm 2007, khi làm việc tại May 10 với mức lương 1,5 triệu đồng mỗi tháng, Vũ Việt Hà còn nhận vẽ phác thảo cho các nhà mốt. Mỗi bản vẽ được trả khoảng 1,5 triệu đồng. Có tháng, 10 bản phác thảo mang lại cho anh 15 triệu đồng, gấp nhiều lần tiền lương chính.
Những bản vẽ được lưu giữ suốt gần hai thập kỷ vì thế không chỉ là kỷ niệm mà còn nhắc anh về giá trị của kỹ năng, tư duy và lao động sáng tạo.
Bục giảng là nơi người thầy được chuyển hóa
Hơn 13 năm đứng lớp, Vũ Việt Hà không chỉ chứng kiến học trò trưởng thành mà còn tìm thấy ở công việc giảng dạy nguồn năng lượng mới cho sáng tạo.
Nhiều học sinh từng theo học hệ trung cấp tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội sau đó tiếp tục học lên đại học, cao học và làm việc trong ngành thời trang. Một trong số đó là Nguyễn Minh Trà, học trò cũ của anh. Sau khi tốt nghiệp trung cấp, Trà thi vào ngành thiết kế thời trang của Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, tiếp tục học cao học tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và hiện trở lại hỗ trợ thầy trong công việc giảng dạy.
Khi xây dựng chương trình đào tạo mới cho ngành thiết kế thời trang tại Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, Vũ Việt Hà chủ động mời học trò cũ tham gia với vai trò trợ giảng. Anh tin tưởng năng lực chuyên môn, đặc biệt là khả năng vẽ đã được bộc lộ từ những ngày cô còn ngồi trên ghế nhà trường.
Điều khiến anh ấn tượng không chỉ là năng khiếu của học trò mà còn là khả năng tạo cảm hứng cho những người xung quanh. Theo anh, trong một lớp học nghệ thuật, chỉ cần một hoặc hai học sinh thực sự nổi bật cũng có thể làm thay đổi không khí học tập, kích thích những người khác nỗ lực và tiến bộ.

Với đặc thù đào tạo nghệ thuật, Vũ Việt Hà cho rằng người thầy phải nhận ra năng khiếu, cá tính và khả năng phát triển của từng học sinh. Ngay từ đầu khóa, anh thường trực tiếp gặp phụ huynh để trao đổi về đặc điểm của ngành học, đồng thời đề nghị gia đình phối hợp với nhà trường trong việc nuôi dưỡng năng khiếu cho các em. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Khi chuyển sang giảng dạy ở bậc đại học, anh cảm nhận sự đồng điệu rõ hơn trong tư duy sáng tạo giữa thầy và trò. Sinh viên có ý thức đầu tư thời gian, chất xám và nguồn lực cho mỗi bộ sưu tập. Ngược lại, những ý tưởng mới từ người học cũng giúp anh có thêm góc nhìn trong công việc.
“Với cá nhân tôi, đi dạy là một cách để chuyển hóa. Tôi đã nhận được rất nhiều từ khách hàng, từ những người mình gặp trong công việc. Khi đứng lớp, tôi có cơ hội trao lại những gì đã trải qua cho học trò. Đó là sự cho đi”, anh tâm sự.
Không để tiền bạc làm nặng lòng người thầy
Một nguyên tắc khác được Vũ Việt Hà duy trì suốt hơn một thập kỷ đứng lớp là không nhận phong bì từ học sinh, phụ huynh vào dịp 20/11.
Anh cho biết 13-14 năm qua, mình chưa từng giữ lại khoản tiền nào từ những món quà như vậy. Không phải xem nhẹ tình cảm tri ân, anh chỉ không muốn quà tặng vật chất tạo ra áp lực hay cảm giác mắc nợ trong quan hệ thầy trò.
“500.000 đồng hay một triệu đồng cũng không khiến tôi giàu thêm, nhưng có thể khiến mình nặng nề về tư tưởng, cảm thấy như đang mang một món nợ phải trả”, anh thẳng thắn chia sẻ.
Có lần, khi nhận được phong bì từ phụ huynh, anh mở ngay trước lớp, cảm ơn và nhờ học sinh chuyển lời tri ân đến gia đình. Sau đó, anh dùng số tiền ấy mời các em đi Sa Pa. Chuyến đi khiến anh phải bỏ thêm một khoản tiền đáng kể, nhưng điều đó không quan trọng bằng việc giữ được sự 'thanh thản'.

Với Vũ Việt Hà, cách tri ân thiết thực nhất đối với nghề giáo là làm tốt công việc, tận tâm với học trò và có trách nhiệm với môi trường mình đang gắn bó. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Dù ở vai trò nhà thiết kế hay người thầy, anh vẫn giữ quan niệm không dựa dẫm vào người khác, kiên trì với giá trị mình theo đuổi. Giữa thời đại AI có thể tạo ra hàng nghìn hình ảnh trong vài phút, anh vẫn muốn học trò bắt đầu từ tờ giấy trắng và cây bút chì. Bởi trước khi học cách sử dụng công nghệ, người làm thiết kế phải biết quan sát, cảm nhận và tư duy sáng tạo bằng chính năng lực của mình.










