Gameshow dành cho thiếu nhi: Từ thời “hoàng kim” đến “khoảng lặng” trên sóng truyền hình

Dần lép vế

Gần đây, khán giả dễ dàng nhận ra sự thưa vắng rõ rệt của các gameshow dành riêng cho thiếu nhi trên màn ảnh nhỏ. Từng có thời “hoàng kim” thì hiện nay, gameshow dành cho trẻ em gần như bị đẩy ra ngoài lề trong bức tranh chung của truyền hình giải trí.

Nhiều chương trình từng tạo được dấu ấn mạnh mẽ cả về nội dung lẫn hiệu ứng xã hội như: Đồ Rê Mí, Giọng hát Việt nhí, Vietnam idol kids, Biệt tài tí hon… - nơi phát hiện và nuôi dưỡng tài năng cho nhiều gương mặt nhí nổi bật, đồng thời trở thành điểm hẹn quen thuộc của các gia đình vào mỗi cuối tuần - đến nay đã dần biến mất khỏi khung giờ vàng.

Một số gameshow sau vài mùa phát sóng đã phải dừng lại, không được tái sản xuất hoặc chỉ tồn tại trong thời gian ngắn rồi lặng lẽ rút lui. Hiện các khung giờ trước đây từng ưu tiên cho thiếu nhi đã được thay thế bằng các chương trình thực tế dành cho người lớn, phim truyện dài tập hoặc gameshow giải trí thiên về yếu tố cạnh tranh.

Một trong những nguyên nhân dễ nhận thấy là áp lực về tỷ suất người xem (rating). Thực tế, gameshow thiếu nhi khó có thể cạnh tranh về mặt quảng cáo so với các chương trình dành cho người lớn, thiên về yếu tố giải trí với nhiều “pha” kịch tính. Điều này khiến nhà sản xuất và đài truyền hình trở nên dè dặt trong đầu tư, nhất là khi chi phí sản xuất gameshow thiếu nhi cũng không hề thấp, từ bối cảnh, đạo cụ đến đội ngũ chuyên môn am hiểu tâm lý trẻ.

Ngoài ra, việc khai thác yếu tố tìm kiếm tài năng nhỏ tuổi cũng vấp phải không ít ý kiến trái chiều. Sau giai đoạn bùng nổ, nhiều người bày tỏ lo ngại về áp lực tâm lý, lịch trình tập luyện dày đặc hay sự nổi tiếng quá sớm đối với các thí sinh. Những tranh cãi này phần nào khiến đơn vị sản xuất thận trọng hơn, dẫn đến việc hạn chế hoặc tạm ngừng triển khai gameshow tìm kiếm tài năng nhí.

Bên cạnh đó, sự thay đổi trong thói quen tiếp cận nội dung của trẻ em cũng là yếu tố quan trọng. Ngày nay, hầu hết trẻ em chuyển sang xem nội dung trên các nền tảng số như YouTube, TikTok... với thời lượng ngắn, hình thức sinh động và dễ tiếp cận.

Điều này khiến truyền hình truyền thống gặp khó khăn trong việc giữ chân khán giả nhỏ tuổi, đặc biệt khi chưa thực sự có nhiều chương trình được thiết kế phù hợp với các xu hướng mới.

Không chỉ là góc độ giải trí

Việc gameshow dành cho thiếu nhi dần vắng bóng không chỉ là câu chuyện của thị trường truyền hình, mà còn đặt ra vấn đề về khoảng trống trong lĩnh vực giải trí - giáo dục cho trẻ em. Khi các sân chơi lành mạnh trên truyền hình ngày càng ít, trẻ em cũng ít có cơ hội tiếp cận những chương trình được kiểm soát nội dung chặt chẽ, mang tính định hướng và nuôi dưỡng năng khiếu một cách bài bản. Việc nhìn nhận lại vai trò của gameshow thiếu nhi, cũng như tìm kiếm những mô hình mới phù hợp với bối cảnh hiện nay là điều cần thiết nếu truyền hình không muốn đánh mất hoàn toàn thế hệ khán giả măng non.

Nhiều gameshow trước đây được xây dựng chủ yếu bằng lăng kính của người trưởng thành, dẫn đến việc nội dung mang tính “người lớn hóa”, thiếu sự gần gũi với tâm lý và thế giới quan của trẻ.

Do đó, các nhà sản xuất cần nghiên cứu kỹ đặc điểm tâm sinh lý của từng nhóm tuổi để xây dựng trò chơi, câu hỏi và thử thách phù hợp, làm sao để vừa thúc đẩy sự phấn đấu của các em, vừa tạo cảm giác vui vẻ, an toàn.

Thay vì quá tập trung vào yếu tố thắng - thua, các gameshow nên nhấn mạnh trải nghiệm, sự khám phá và niềm vui học hỏi. Những kỹ năng quan trọng như làm việc nhóm, tư duy phản biện, quản lý cảm xúc hay hiểu biết về văn hóa dân tộc… hoàn toàn có thể được đưa vào chương trình một cách tự nhiên. Khi việc học tập gắn liền với niềm vui, trẻ sẽ tiếp nhận kiến thức và rèn luyện kỹ năng một cách chủ động, hứng thú hơn.

Trong các chương trình, việc tạo dựng môi trường giải trí an toàn, lành mạnh cho trẻ em cũng là yếu tố then chốt; cần đặt tiêu chí bảo vệ trẻ em lên hàng đầu, từ cách xây dựng luật chơi, lời thoại đến hình ảnh và âm thanh... Sự trong sáng, tích cực và phù hợp với độ tuổi phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt, giúp phụ huynh yên tâm khi cho con theo dõi và tham gia.

Đặc biệt, việc phát triển gameshow giải trí cho trẻ cần gắn với chiến lược đào tạo và ươm mầm tài năng. Các chương trình có thể trở thành nơi phát hiện khả năng về ca hát, diễn xuất, tư duy sáng tạo hay kỹ năng giao tiếp của trẻ, nhưng cần tránh khai thác quá mức hoặc tạo áp lực thành tích. Khi được tổ chức một cách bài bản, nhân văn và định hướng đúng đắn, gameshow giải trí không chỉ mang lại tiếng cười mà còn góp phần nuôi dưỡng sự tự tin và niềm vui tuổi thơ cho các em.

Trong bối cảnh trẻ em ngày càng dành nhiều thời gian cho Internet và các thiết bị thông minh, gameshow không nên chỉ giới hạn trên truyền hình truyền thống. Việc phát triển song song phiên bản truyền hình và phiên bản số sẽ giúp chương trình tiếp cận đúng đối tượng khán giả. Bên cạnh đó, các nội dung hậu trường, mini game tương tác hay clip ngắn cũng có thể góp phần duy trì sự quan tâm của trẻ giữa các tập phát sóng.